Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD518
Tytuł

Projekt ustawy o szczególnej odpowiedzialności odszkodowawczej podmiotu dominującego

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Projekt stanowi wykonanie przyjętej przez Radę Ministrów Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju.
W polskim systemie prawnym zasadą jest, że spółka kapitałowa, z racji odrębnej osobowości prawnej, samodzielnie ponosi wobec wierzycieli odpowiedzialność za zobowiązania (ex contractu, ex delicto). Specyfiką prowadzenia działalności w wysokorozwiniętych gospodarkach jest natomiast działanie w oparciu o sieć powiązań między spółkami, które w sposób pośredni lub bezpośredni należą do jednego właściciela (wspólnika/akcjonariusza większościowego). Choć więc teoretycznie każda spółka jest odrębnym bytem prawnym, w praktyce obrotu często pełni rolę „narzędzia” wykorzystywanego przez podmiot dominujący.
Można wyróżnić trzy główne grupy typowych przypadków działania przez wspólnika (akcjonariusza) większościowego na szkodę spółki:
1) wykorzystywanie stosunku dominacji nad spółką zależną, w tym przez transferowanie majątku ze spółki zależnej;
2) niedokapitalizowanie;
3) pomieszanie sfer i majątków spółki zależnej i podmiotu dominującego.
Jednym z przykładów działań, o których mowa powyżej, jest zawyżanie wartości świadczeń oferowanych spółce zależnej przez wspólnika większościowego, przez co spółka taka nie otrzymuje ekwiwalentu z tytułu np. umowy najmu, zlecenia czy też sprzedaży. Nierzadko też dochodzi to tworzenia w ramach grup kapitałowych spółek celowych do wykonania konkretnego projektu. Jedynym zadaniem takiej spółki jest przyjmowanie zobowiązań, przy czym nie posiada ona adekwatnego majątku do prowadzenia działalności w planowanej skali. Spółka – matka udziela finansowania tak powstałej spółce – córce w postaci np. pożyczki. W związku z tym, wszelkie otrzymane środki są „zwracane” spółce – matce tytułem spłaty wierzytelności. Działania te, chociaż korzystne dla właściciela większościowego w ogólnym rozrachunku, mogą być niekorzystne dla spółki – córki, jej wierzycieli i w szerszej perspektywie – dla obrotu gospodarczego.
Wspólnym elementem takich praktyk jest fakt wykorzystywania przez podmiot dominujący odrębności osoby prawnej spółki zależnej, celem uniknięcia ryzyka biznesowego. Prowadzi to do sytuacji, w której nie można przypisać odpowiedzialności za poszczególne działania (zaniechania) ich faktycznemu „sprawcy”, lecz jedynie osobie prawnej (spółce), którą się posłużono. Konsekwencje tego stanu rzeczy ponosi nie tylko spółka zależna, ale także jej wspólnicy mniejszościowi oraz jej wierzyciele, w tym byli pracownicy.
Obecne przepisy prawa cywilnego i handlowego nie dają wprost podstaw dla roszczeń wspólników mniejszościowych oraz kontrahentów spółki, właściwych i należytych instrumentów ochronnych. Problemu tego nie rozwiąże samo orzecznictwo. W ocenie projektodawcy ryzyko wystąpienia szkód powinien w pierwszej kolejności ponieść ten podmiot, który w największym stopniu jest władny tym szkodom zapobiec. Takie nastawienie skłania do uznania, iż unikanie odpowiedzialności dzięki zastosowaniu formalistycznej konstrukcji osoby prawnej wyposażonej w odrębną podmiotowość prawną nie jest zabiegiem społecznie pożądanym i stwarza ryzyko nadużyć.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Proponowane rozwiązanie opiera się na założeniu o konieczności utworzenia instrumentów prawnych umożliwiających ochronę spółki zależnej, jej wspólników (akcjonariuszy) mniejszościowych oraz wierzycieli przed nieekwiwalentnym obciążaniem ryzykiem spółki zależnej przez podmiot dominujący, bez wymiernych korzyści. W ocenie projektodawcy, status podmiotu dominującego w relacjach zależności nie legitymizuje działania na szkodę spółki zależnej lub też, za jej pośrednictwem, na szkodę osób trzecich.
Projekt zakłada wprowadzenie do polskiego systemu prawnego konstrukcji szczególnej odpowiedzialności deliktowej podmiotu dominującego wraz ze specjalnymi rozwiązaniami natury procesowej.
Odpowiedzialność podmiotu dominującego ma występować w nadzwyczajnych, kwalifikowanych przypadkach instrumentalnego traktowania spółki zależnej. Podmiot dominujący odpowiadał będzie za szkody powstałe w wyniku wykorzystania przez niego pozycji dominującej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz godzący w interesy spółki zależnej, jej wspólników, akcjonariuszy lub wierzycieli.
Z odpowiednim roszczeniem odszkodowawczym wobec podmiotu dominującego, oprócz samej spółki zależnej, będą mogli występować również jej wierzyciele oraz wspólnicy (akcjonariusze) mniejszościowi. W przypadku wierzycieli będzie to jednak możliwe tylko gdy w wyniku nadużycia pozycji dominującej przez podmiot dominujący zaspokojenie ich roszczeń względem spółki zależnej stanie się całkowicie lub częściowo niemożliwym.  
Zaproponowane mechanizmy mają na celu m.in. ochronę wierzycieli spółki zależnej, w szczególności w przypadku jej niewypłacalności.
Opisana odpowiedzialność podmiotu dominującego ma występować w nadzwyczajnych, kwalifikowanych przypadkach instrumentalnego traktowania spółki zależnej. Możliwość skorzystania z nowej regulacji warunkowana będzie zaistnieniem uzasadnionych okoliczności faktycznych, wypełniających przesłanki określone w przepisach ustawy.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMPiT MS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMarek Niedużak Podsekretarz Stanu, Łukasz Piebiak Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMPiT
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIII kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 20.08.2019
Rejestr zmian