Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuID236
Tytuł

Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021

Rodzaj dokumentuprojekty innych dokumentów rządowych
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

W Polsce, według danych prezentowanych przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa[1]), w zależności od sezonu, mogą występować różne zagrożenia naturalne. Dotyczy to nie tylko powodzi, której prawdopodobieństwo wystąpienia jest znaczne, ale także zjawisk, takich jak: susze, pożary lasów, wichury. Okresy występowania różnych zagrożeń mogą się pokrywać. Z przeprowadzonej analizy wynika, że zagrożeniami powodującymi największe straty są powodzie, wichury, trąby powietrzne i silne mrozy. Określając hierarchię zagrożeń, wzięto pod uwagę skutki dla życia i zdrowia ludzkiego oraz szacowaną wielkość strat finansowych.
Z danych prezentowanych przez Ministerstwo Środowiska na rządowej stronie[2]) dotyczącej klimatu w Polsce, częstotliwość pojawiania się niekorzystnych zjawisk atmosferycznych ma tendencję eskalującą. Cykliczność występowania niekorzystnych zjawisk atmosferycznych oraz ich skala wskazują na konieczność zaplanowania z wyprzedzeniem działań pomocowych, mających na celu wsparcie w zakresie finansowym i psychologicznym dzieci i uczniów, których rodziny znajdą się w sytuacji utraty stabilności finansowej i emocjonalnej, spowodowanej zjawiskiem atmosferycznym o charakterze ekstremalnym, gwałtownym, występującym nieregularnie. Występujące na terenie kraju w latach 2009–2018 r. niekorzystne zjawiska atmosferyczne, w szczególności huragany, deszcze nawalne, gradobicia i powodzie (zwane dalej „żywiołem”), które spowodowały zniszczenia w gospodarstwach domowych i gospodarstwach rolnych oraz znaczne szkody materialne, a także możliwość wystąpienia takich zjawisk w kolejnych latach, skutkują potrzebą podjęcia działań interwencyjnych ze strony państwa. Celem działań interwencyjnych jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rodzin przez umożliwienie zakupu niezbędnego wyposażenia edukacyjnego oraz zapewnienie opieki, wsparcia psychologiczno-pedagogicznego i pomocy terapeutycznej z udziałem wyspecjalizowanej kadry przez organizowanie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych albo zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych dla dzieci i uczniów z rodzin dotkniętych skutkami żywiołu. Biorąc pod uwagę cykliczność pojawiania się niekorzystnych zjawisk atmosferycznych oraz ich skalę, konieczne staje się podjęcie działań o charakterze wyprzedzającym, które stworzą mechanizm pomocy dla określonej grupy odbiorców od chwili pojawienia się szkód oraz ich wstępnego zidentyfikowania przez jednostki pomocy społecznej lub samych poszkodowanych.
Realizacja Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021 wymaga przyjęcia przez Radę Ministrów:
1) uchwały Rady Ministrów w sprawie Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021;
2) rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021.
W 2018 r. podstawę realizacji Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych stanowiła uchwała nr 125/2018 Rady Ministrów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w 2018 r. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w 2018 r. (Dz. U. poz. 1810).
W 2018 r. na realizację programu zaplanowano 5 mln zł w ustawie budżetowej na 2018 r. ze środków rezerwy celowej budżetu państwa poz. 26 „Środki na wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci i młodzieży, zapewnienie uczniom objętym obowiązkiem szkolnym dostępu do bezpłatnych podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych oraz realizację programu rządowego „Aktywna tablica”.
W 2018 r. łączna kwota środków uruchomionych na realizację programu wyniosła 69 000 zł, przy czym ostatecznie wydatkowano kwotę 41 000 zł.
Obecnie proponuje się wprowadzenie rozwiązania w formie trzyletniego programu realizowanego w latach 2019–2021. Program ma na celu finansowanie i organizowanie form pomocy o charakterze materialnym, psychologicznym i wychowawczym dla dzieci i uczniów, których rodziny ucierpią wskutek wystąpienia nagłych, niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Program ma charakter interwencyjny, więc jego realizacja jest uwarunkowana wystąpieniem określonych nagłych, trudnych do przewidzenia, zdarzeń losowych. W latach ubiegłych realizacja pomocy dla uczniów poszkodowanych w wyniku wystąpienia żywiołu była realizowana przede wszystkim w formie wypłaty zasiłku losowego na cele edukacyjne.
W przypadku procedowania programu, odrębnie w każdym roku, w wyniku długiej ścieżki legislacyjnej, program najczęściej zaczynał obowiązywać dopiero pod koniec ferii letnich, co ograniczało możliwość realizacji wszystkich zaprojektowanych form pomocy, takich jak: wyjazdy terapeutyczno-edukacyjne, zajęcia opiekuńcze oraz zajęcia terapeutyczno-edukacyjne. Przyjęcie trzyletniej formuły programu umożliwi organizację pomocy dla dzieci i młodzieży, których rodziny ucierpią w związku z wystąpieniem żywiołu, również w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych i zajęć opiekuńczych oraz zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w miejscu zamieszkania lub w najbliższym otoczeniu.
Przyjęcie programu wieloletniego będzie sprzyjać pełniejszemu wykorzystaniu jego możliwości przez korzystanie ze wszystkich trzech zaprojektowanych form pomocy. Zmiana programu z rocznego na trzyletni umożliwi organizowanie pomocy dzieciom i uczniom już od stycznia każdego roku w sytuacji wystąpienia żywiołu.
Niezwłocznie po wystąpieniu żywiołu wojewoda każdorazowo będzie miał możliwość występowania do Ministra Finansów o środki z rezerwy celowej przez dziewięć miesięcy, czyli od stycznia do końca września każdego roku realizacji programu (ze względu na art. 154 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którym właściwi ministrowie lub inni dysponenci części budżetowych występują do Ministra Finansów do dnia 30 września o podział rezerw celowych, w wyniku którego następuje zwiększenie wydatków części budżetowych państwa, których dysponentami są wojewodowie). Przedstawione nowe rozwiązanie spowoduje, że program będzie mógł być realizowany przez dziewięć miesięcy w każdym roku, a nie tak jak dotychczas przez trzy miesiące (lipiec – wrzesień), co przyczyni się do jego pełniejszej realizacji i trwałości. Utrzymanie dotychczasowej formuły programu jednorocznego, oznacza że w praktyce program będzie mógł być realizowany nie dłużej niż przez trzy miesiące w okresie letnim (w zależności od długości ścieżki legislacyjnej zakończonej przyjęciem programu). Dotychczasowe znaczne ograniczenie terminu ubiegania się o pomoc do dnia 30 września danego roku z uwagi na jego jednoroczną formułę było powodem mniejszej skuteczności programu. Zmiana formuły programu na trzyletni zagwarantuje możliwość szybkiej reakcji państwa od stycznia każdego roku natychmiast po wystąpieniu szkody oraz umożliwi również dzieciom i młodzieży udział w zajęciach lub wyjazdach, co zminimalizuje negatywne skutki i przeżycia związane z wystąpieniem żywiołu.
Informacje z jednostek samorządu terytorialnego potwierdzają zasadność przygotowania programu wieloletniego. Proponowany trzyletni program będzie sprzyjał również rozwojowi lokalnych działań podejmowanych już w momencie wystąpienia żywiołu.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Celem Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021 jest:
1) umożliwienie zakupu wyposażenia edukacyjnego dla dzieci i uczniów, w przypadku, gdy uległo ono zniszczeniu lub gdy jego nabycie, ze względów ekonomicznych wynikających z wystąpienia żywiołu, będzie utrudnione lub niemożliwe;
2) zapewnienie pomocy terapeutycznej uczniom poszkodowanym w wyniku wystąpienia żywiołu oraz stworzenie,w trakcie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych, warunków edukacyjnych i wychowawczych, które będą zmniejszać negatywne skutki i przeżycia związane z wystąpieniem żywiołu;
3) zapewnienie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych dzieciom i uczniom poszkodowanym w wyniku wystąpienia żywiołu oraz stworzenie warunków edukacyjnych, wychowawczych i opiekuńczych, które będą zmniejszać negatywne skutki i przeżycia oraz pozwolą dziecku lub uczniowi pozostać w najbliższym znanym otoczeniu.
Uchwała Rady Ministrów w sprawie Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021, pozwoli na przyjęcie rozwiązań wspierających dzieci i uczniów oraz ich rodziny w sytuacjach szczególnie trudnych, występujących bezpośrednio po nagłych niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Zaproponowane rozwiązania są ściśle powiązane z wyrównywaniem szans edukacyjnych oraz zapewnieniem dalszego prawidłowego funkcjonowania dzieci i młodzieży w środowisku szkolnym i lokalnym.
Program rządowy pozwoli na udzielenie pomocy w formie:
1) zasiłków losowych w wysokości 500 zł albo 1 000 zł na jedno dziecko lub jednego ucznia;
2) wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego finansowanego z budżetu państwa do kwoty 1 300 zł na jednego ucznia;
3) zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych zorganizowanych w najbliższym otoczeniu dziecka lub ucznia, finansowanych z budżetu państwa do kwoty 1 500 zł na jedno dziecko lub jednego ucznia.
Maksymalna kwota pomocy nie będzie mogła przekroczyć łącznie 2 500 zł na jedno dziecko lub jednego ucznia.
Potencjalna liczba odbiorców programu została oszacowana na ok. 2 000 dzieci i uczniów rocznie. W latach 2014-2018 z pomocy udzielanej w ramach programu skorzystały 7 034 osoby. Statystyki wskazują na nieprzewidywalność skali zdarzeń losowych, co utrudnia wskazanie prawdopodobnej liczby odbiorców programu. Ostatnie lata były pod tym względem znacząco odmienne. Przykładowo, w 2014 r. z programu skorzystało 700 osób, w 2015 r. – 1159, w 2016 r. – 305, a w 2017 r. – 4 812, natomiast w 2018 r. – 58 osób. Nawet przy tak zróżnicowanej liczbie beneficjentów, średnia liczba korzystających z programu w latach 2014-2018 to około 1 406 osób. Ustalenie liczby potencjalnych odbiorców programu na 2000 osób rocznie jest uzasadnione, ponieważ wieloletnia formuła programu umożliwi efektywne korzystanie, obok zasiłków losowych, także z innych form wsparcia przewidzianych w programie.
W związku ze stratami ponoszonymi przez rodziny w wyniku wystąpienia żywiołu (który jest zdarzeniem losowym) przepis art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przewiduje udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Przyznanie zasiłku celowego w wysokości do 6.000 zł będzie stanowić podstawę do udzielenia pomocy w trzech formach w ramach Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2019–2021.
Pomoc w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomoc w formie wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego oraz pomoc w formie zajęć opiekuńczych i terapeutyczno-edukacyjnych będzie udzielana jednorazowo w sytuacji wystąpienia żywiołu w każdym roku realizacji programu.
Za podstawę ustalenia wysokości zasiłku losowego przyjęto wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb dzieci w związku z rozpoczęciem przez dziecko roku szkolnego. Na zaspokojenie szkolnych potrzeb dzieci na początku roku szkolnego (podręczniki, przybory szkolne, obowiązkowe opłaty, np. za ubezpieczenie, czesne, internat, stancję), rodzice wydają średnio ok. 1000 zł (zgodnie z komunikatem z badań CBOS z 2018 r. „Wydatki rodziców na edukację dzieci w roku szkolnym 2018/2019”). Przyjęto, że kwota taka pozwoli na pokrycie najpotrzebniejszych wydatków dla dziecka, aby przywrócić możliwość jego funkcjonowania w szkole po wystąpieniu zdarzenia losowego. W związku z tym, w przypadku znacznych zniszczeń i strat z powodu wystąpienia żywiołu (w wysokości powyżej 3000 zł) przewiduje się możliwość pokrycia wydatków w oszacowanej wysokości ze środków programu z tym, że w przypadku mniejszych zniszczeń i strat (w wysokości do 3000 zł) zaplanowano pokrycie 50% potencjalnych kosztów. W przypadku organizacji wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych, jego potencjalne koszty są wyższe o ok. 30% od kosztów wyjazdów finansowanych z budżetu państwa dla dzieci z rodzin pozostających w trudnej sytuacji finansowej. Zwiększona kwota wsparcia finansowego w przypadku organizacji wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych wynika przede wszystkim z konieczności zapewnienia opieki i wsparcia psychologiczno-pedagogicznego przez specjalistyczną kadrę podczas wyjazdu. W przypadku organizacji zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w najbliższym otoczeniu dziecka lub ucznia zakłada się, że gmina otrzyma na każde dziecko lub każdego ucznia dotację w wysokości 500 zł.
Dodatkowo, zostaną przekazane środki w wysokości 1000 zł na każdą grupę 5 dzieci lub uczniów uczestniczących w tych zajęciach. W przypadku mniejszej liczby dzieci lub uczniów lub też kolejnej grupy uczestników obejmującej mniej niż 5 dzieci lub uczniów zostanie na nią przekazana również kwota 1 000 zł. Przykładowo, w przypadku 3 dzieci objętych wsparciem zostanie przekazana kwota: 3 x 500 zł + 1000 zł, tj. łącznie 2500 zł. W przypadku grupy 15 uczestników: 15 x 500 zł + 3 x 1000 zł, tj. łącznie 10500 zł.
Przyznanie dzieciom i uczniom dofinansowania do zakupu niezbędnego wyposażenia edukacyjnego poszerzy katalog instrumentów pomocy materialnej państwa w zakresie wspierania rodzin w związku ze stratami poniesionymi w wyniku wystąpienia żywiołu.
Pomoc w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne będzie udzielana dzieciom i uczniom, jeżeli ich rodzinom zostanie przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508, z późn. zm.) w wysokości do 6000 zł w związku ze stratami poniesionymi w wyniku wystąpienia żywiołu. Wojewoda na podstawie informacji o liczbie dzieci i uczniów uprawnionych do zasiłku losowego przekazanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) przyznaje dotację na realizację wypłaty zasiłków losowych gminom, na których obszarze mieszkają rodziny dzieci i uczniów uprawnionych do otrzymania zasiłku losowego.
W przypadku wyjazdów edukacyjno-terapeutycznych wójt (burmistrz, prezydent miasta) weryfikuje wnioski o udzielenie pomocy w formie wyjazdu złożone przez rodziców uczniów lub inne uprawnione osoby, następnie przekazuje listę uczniów zakwalifikowanych do otrzymania pomocy w formie wyjazdu wojewodzie, który zleca organizację wyjazdu organizacjom pozarządowym w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. z 2019 r. poz. 688) oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 tej ustawy.
W przypadku zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych wójt (burmistrz, prezydent miasta) weryfikuje wnioski o udzielenie pomocy w formie zajęć złożone przez rodziców uczniów lub inne uprawnione osoby i przekazuje wojewodzie informacje o dzieciach i uczniach zakwalifikowanych do otrzymania pomocy w formie zajęć. Zajęcia opiekuńcze i zajęcia terapeutyczno-edukacyjne organizuje wójt (burmistrz, prezydent miasta), który również może zlecić organizację tych zajęć organizacjom pozarządowym w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 tej ustawy. Dotację dla gmin na realizację zajęć przekazuje wojewoda na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
W latach 2014-2018 na realizację programu wydatkowano:
1) w 2014 r. – 475 500 zł;
2) w 2015 r. – 873 100 zł;
3) w 2016 r. – 237 000 zł;
4) w 2017 r. – 4 266 000 zł;
5) w 2018 r. – 41 000 zł.
Biorąc pod uwagę, że dzieci i uczniowie nie mogą skorzystać jednocześnie z pomocy w formie wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego oraz w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych, zakłada się, że wysokość łącznej kwoty pomocy dla jednego dziecka lub ucznia, nie może przekroczyć 2.500 zł, w tym 1.000 zł na wypłatę zasiłku losowego na cele edukacyjne. Pozostała kwota wsparcia (w zależności od decyzji rodziców), może zostać przeznaczona na wyjazd terapeutyczno-edukacyjny albo zajęcia opiekuńcze i zajęcia terapeutyczno-edukacyjne. Przyjmując te założenia, w każdym roku budżetowym wysokość środków budżetu państwa na realizację programu wynosiłaby ok. 5.000 tys. zł (2.000 odbiorców x 2.500 zł = 5.000 tys. zł).
Na realizację programu w latach 2019-2021 planuje się przeznaczyć łącznie 15 000 tys. zł, po 5 000 tys. zł w każdym roku, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa poz. 26.
W latach 2014-2018 zadanie to było również finansowanie ze środków rezerwy celowej budżetu państwa poz. 26.
Rozliczenie programu odbędzie się na podstawie przekazanych przez wojewodów ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania sprawozdań z realizacji zadań, w tym rozliczenia środków finansowych, zgodnie z harmonogramem realizacji programu do dnia 28 lutego 2020 r., 2021 r. i 2022 r.
Na podstawie sprawozdań wojewodów minister właściwy do spraw oświaty i wychowania przygotuje informację o realizacji programu w danym roku.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMEN
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMarzena Machałek Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMEN
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMII kwartał 2019 r. - ZREALIZOWANY RM przyjęła 6 czerwca 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 18.06.2019
Rejestr zmian