Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD522
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Zgodnie z Narodowym Programem Mieszkaniowym, nowelizacja ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, służąca zwiększeniu efektywności interwencji publicznych realizowanych ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów jest jednym z instrumentów finansowych realizacji działania priorytetowego „Wsparcie realizacji przedsięwzięć poprawiających stan techniczny istniejących zasobów mieszkaniowych i warunki zamieszkiwania, w tym jako jeden z aspektów zintegrowanych projektów rewitalizacji, przywracających funkcje mieszkaniowe na obszarach zurbanizowanych i zdegradowanych społecznie” (działanie H.). Jest to główny instrument przyczyniający się do realizacji celu 3. „Poprawa warunków mieszkaniowych społeczeństwa, stanu technicznego zasobów mieszkaniowych oraz zwiększenie efektywności energetycznej”.
Warto podkreślić, że działania mające na celu poprawę stanu technicznego zasobów mieszkaniowych i poprawę warunków mieszkaniowych społeczeństwa, przyczyniają się równocześnie do realizacji innych priorytetów rządu, takich jak:
1) poprawa efektywności energetycznej,
2) walka ze zjawiskiem smogu,
3) walka z ubóstwem energetycznym.
W wyniku prac dotyczących nowego podejścia do wspierania efektywności energetycznej i walki ze smogiem, w tym w szczególności w budownictwie jednorodzinnym, została uchwalona ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz niektórych innych ustaw, na podstawie której będzie realizowany nowy, pilotażowy program termomodernizacji budynków jednorodzinnych należących do osób ubogich energetycznie.
Potrzeba przeprowadzenia proponowanej nowelizacji wynika natomiast z konieczności dostosowania dotychczasowych zasad udzielania wsparcia termomodernizacji i remontów, którego beneficjentami są obecnie niemal wyłącznie wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe, do zmian uwarunkowań jakie miały miejsce w okresie ostatnich 10 lat. Na konieczność tę wskazuje, w szczególności, Raport z przeglądu funkcjonowania ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów w latach 2009-2016, przygotowany w 2017 r. w Ministerstwie Infrastruktury i Budownictwa, a także opublikowany w 2019 r. przez Instytut Techniki Budowlanej dokument BUDOWNICTWO WIELKOPŁYTOWE. Raport o stanie technicznym
Proponowana nowelizacja odpowiada na następujące problemy:
1. Stan techniczny zasobów mieszkaniowych wybudowanych w technologii wielkopłytowej.
Istnieje potrzeba  wsparcie działań związanych z poprawą bezpieczeństwa użytkowania budynków wielkopłytowych (budynków wykonanych z prefabrykowanych płyt wielowarstwowych) przy realizacji przedsięwzięć termomodernizacyjnych. Biorąc pod uwagę długoterminową perspektywę użytkowania budynków wielkopłytowych w Polsce celowe jest stosowanie w przypadku ocieplania zewnętrznych ścian trójwarstwowych dodatkowego połączenia warstw fakturowej i nośnej, które zabezpieczy trwałość połączenia warstw płyt oraz wyeliminuje ewentualne, przyszłe zagrożenia. Potrzeba taka poparta jest badaniami prowadzonymi przez Instytut Techniki Budowlanej w ramach pracy „Ocena bezpieczeństwa i trwałość budynków wykonanych metodami uprzemysłowionymi”.
2. Dostosowanie dotychczasowego instrumentu wsparcia do zmieniających się uwarunkowań prawnych i ekonomicznych.
Należy przeprowadzić korektę zasad udzielania premii termomodernizacyjnej. Wsparcie w formie premii termomodernizacyjnej powinno bowiem sprzyjać działaniom bardziej kompleksowym niż dotychczas i dającym możliwie duże oszczędności energii pierwotnej, w tym poprzez montaż fotowoltaiki.
3. Wsparcie samorządów gminnych w przedsięwzięciach termomodernizacyjnych i remontowych.
Należy zaproponować realny instrument wspierający przedsięwzięcia poprawiających stan techniczny komunalnych budynków wielorodzinnych z jednoczesną ich termomodernizacją. W wyniku przeprowadzonej w 2014 roku kontroli gospodarowania najstarszymi zasobami budynków komunalnych, Najwyższa Izba Kontroli uznała za konieczne podjęcie działań w zakresie wprowadzenia rozwiązań systemowych służących w szczególności stworzeniu zasilanego środkami z budżetu państwa instrumentu finansowego, wspierającego działania gmin (zarządców) w zakresie kompleksowych remontów i modernizacji najstarszego zasobu komunalnego, służącego poprawie stanu technicznego, bezpieczeństwa i warunków zamieszkiwania w tych obiektach. Stały niedobór środków na przeprowadzanie remontów i modernizację budynków, powodował bowiem pogarszanie ich stanu technicznego, co w konsekwencji prowadziło do rezygnacji z przeprowadzania remontów i konieczność podejmowania decyzji o ich wyłączeniu z użytkowania poprzez rozbiórkę lub sprzedaż zdekapitalizowanych obiektów z zasobu mieszkaniowego gmin. Jednocześnie stosunkowo niski w stosunku do potrzeb, dotychczasowy poziom wsparcia przedsięwzięć termomodernizacyjnych i remontowych ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów sprawiał, że instrument ten nie był wykorzystywany do poprawy stanu technicznego zasobów budynków komunalnych. Należy także wskazać, że występujące także w budynkach wielorodzinnych zjawisko ubóstwa energetycznego koncentruje się przede wszystkim w zasobach komunalnych. Poprawa stanu technicznego tych zasobów będzie więc jednocześnie stanowiła ważny wkład w ograniczanie zjawiska ubóstwa energetycznego.
4. Zwiększenie efektów działań wspierających remonty budynków.
Należy rozszerzyć na wszystkich inwestorów zakres podmiotowego wsparcia udzielanego w formie premii remontowej. Obecny zakres podmiotowy nie obejmuje w szczególności jednostek samorządu terytorialnego oraz wspólnot mieszkaniowych z większościowym udziałem gminy. W rezultacie występuje nierówne traktowanie poszczególnych gestorów zasobów mieszkaniowych.
5. Poprawa dostępności premii kompensacyjnej.
Należy wprowadzić modyfikacje ustawowe mające na celu poprawę dostępności premii kompensacyjnej. Instrument wsparcia w formie premii kompensacyjnej wymaga posiadania środków własnych lub zdolności kredytowej odpowiednich do sfinansowania przedsięwzięcia remontowego. Jest on niedostępny dla części uprawnionych, którzy nie są w stanie pozyskać środków nawet w wysokości przysługującej premii.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

1. Stan techniczny zasobów mieszkaniowych wybudowanych w technologii wielkopłytowej.
Wprowadzenie dodatkowej premii przyznawanej właścicielowi budynku wielkopłytowego z trójwarstwowymi ścianami zewnętrznymi z tytułu wykonania, w związku z realizacją przedsięwzięcia termomodernizacyjnego, dodatkowego połączenia warstw fakturowej i nośnej. Premia stanowiłaby zwrot części kosztów wykonania dodatkowego połączenia.
Proponuje się by dodatkowa premia przysługiwała wyłącznie w przypadku realizacji przedsięwzięcia termomodernizacyjnego po którym ściany zewnętrzne będą spełniały wymagania minimalne izolacyjności cieplnej, określone w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które będą obowiązywały po 31 grudnia 2020 roku. Dzięki temu, po zakończeniu termomodernizacji budynki objęte wsparciem w formie premii dodatkowej nie będą wymagały docieplenia ścian zewnętrznych w celu spełnienia kryteriów budynku o niskim zużyciu energii.
Premia dodatkowa byłaby przekazywana wraz z premią termomodernizacyjną, po zakończeniu przedsięwzięcia termomodernizacyjnego, co oznacza, że będzie ona przekazywana wraz z premią termomodernizacyjną do banku kredytującego, na spłatę części kredytu zaciągniętego na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego i związanego z nim dodatkowego połączenia warstw fakturowej i nośnej w trójwarstwowych ścianach zewnętrznych budynków wielkopłytowych.
Proponowana wysokość premii: 50% kosztów wykonania dodatkowego połączenia warstw fakturowej i nośnej.
2. Dostosowanie dotychczasowego instrumentu wsparcia do zmieniających się uwarunkowań prawnych i ekonomicznych.
Korekta zasad udzielania premii termomodernizacyjnej będzie obejmowała w szczególności:
- wprowadzenie dodatkowej premii termomodernizacyjnej z tytułu montażu fotowoltaiki w celu zachęcenia inwestorów do montażu tego najczęściej potencjalnie jedynego w przypadku budynku wielorodzinnego, możliwego do zastosowania, odnawialnego źródła energii;
- usunięcie przepisu obniżającego minimalny poziom oszczędności energii w przypadku budynków, w których po 1984 r. przeprowadzono modernizację systemu grzewczego gdyż przepis zdezaktualizował się. Obecnie ocenia się, że modernizacja systemu grzewczego powinna być przeprowadzona po około dwudziestoletnim okresie jego użytkowania. Ponadto rezygnację z ustalenia minimalnego progu zmniejszenia zapotrzebowania na energię w budynkach w których przeprowadzono modernizację systemu grzewczego uzasadnia konieczność jej przeprowadzenia w taki sposób, by uwzględniała zapotrzebowanie na energię cieplną istotnie zredukowane w wyniku poprawy charakterystyki energetycznej budynku. Oznacza to, że modernizacja systemu grzewczego powinna być przeprowadzona w trakcie kompleksowej termomodernizacji budynku lub po przeprowadzeniu termomodernizacji obejmującej docieplenie przegród budowlanych oraz wymianę okien i drzwi wejściowych do budynku;
- usunięcie przepisu ograniczającego wysokość premii termomodernizacyjnej do dwukrotności przewidywanych rocznych oszczędności kosztów energii, ustalonych na podstawie audytu energetycznego. Obowiązujący obecnie sposób wyznaczania wysokości premii termomodernizacyjnej stymulował bowiem realizowanie inwestycji o krótszych okresach zwrotu i był odpowiedni w początkowym okresie wspierania przedsięwzięć termomodernizacyjnych, promując wzrost zainteresowania termomodernizacją budynków. Obecnie zainteresowanie to jest na tyle szerokie, że uzasadnione jest promowanie wyłącznie odpowiednio głębokich i kompleksowych termomodernizacji, o dłuższych od kilkuletniego okresach zwrotu.
3. Wsparcie samorządów gminnych w przedsięwzięciach termomodernizacyjnych i remontowych.
Wprowadzenie nowego instrumentu wsparcia przedsięwzięć termomodernizacyjno-remontowych w formie premii, adresowanego do jednostek samorządu terytorialnego (jst).
Proponuje się, by wspierane przy pomocy tego instrumentu przedsięwzięcia dotyczyły:
- wyłącznie budynków wielorodzinnych, których jedynym właścicielem jest jst,
- gmin znajdujących się w województwach, które przyjęły uchwały antysmogowe,
- budynków, w których zmodernizowano systemy grzewcze i/lub zostały podłączone do sieci ciepłowniczych (jeżeli budynek znajduje się na obszarze umożliwiającym takie podłączenie).
Proponuje się, by premia wynosiła 50% całkowitego kosztu przedsięwzięcia. Dodatkowa premia w wysokości 10 pp. byłaby skierowana w przypadku budynków objętych ochroną konserwatorską.  Wynika to z faktu, że przedsięwzięcia termomodernizacyjne lub remontowe w takich budynkach wymagają dodatkowych nakładów związanych z zaleceniami konserwatora. Najczęściej termomodernizacji nie można zrealizować tradycyjnym sposobem polegających na ociepleniu ścian wewnętrznych i należy zastosować inne, bardziej kosztowne techniki.
Rozwiązaniu temu towarzyszyłaby zmiana w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którą, zobowiązania samorządów gminnych zaciągniecie w związku z realizacją przedsięwzięcia współfinansowanego ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów nie wliczałyby się do limitów, o których mowa w art. 243 ustawy. Środki Funduszu Termomodernizacji i Remontów byłyby tym samy traktowane na równie ze środkami pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej.
4. Zwiększenie efektów działań wspierających remonty budynków.
Zgodnie z aktualnym stanem prawnym, inwestorem uprawnionym do ubiegania się o premię remontową może być wyłącznie osoba fizyczna, wspólnota mieszkaniowa z większościowym udziałem osób fizycznych, spółdzielnia mieszkaniowa lub towarzystwo budownictwa społecznego. Takie zawężenie zakresu podmiotowego tego instrumentu wynikało z obaw, że w warunkach limitowanej skali wsparcia budżetowego brak będzie możliwości zaspokojenia oczekiwanego popytu. Efektywny popyt na premię remontową okazał się jednak znacznie niższy od prognozowanego. Ponadto popyt ten sukcesywnie spada w ostatnich latach.
Proponowane rozszerzenie na wszystkich inwestorów wsparcia udzielanego w formie premii remontowej na tę samą grupę inwestorów co w przypadku przedsięwzięć termomodernizacyjnych, a więc na właścicieli i zarządców budynków, z włączeniem jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych, będzie sprzyjało utrzymaniu popytu na premię remontową na poziomie zbliżonym od zarejestrowanego w 2018 roku. Usunie to jednocześnie nierównoprawne traktowanie inwestorów, szczególnie widoczne w przypadku wspólnot mieszkaniowych.
5. Poprawa dostępności premii kompensacyjnej.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w odniesieniu do budynku mieszkalnego albo części budynku mieszkalnego premia kompensacyjna przysługuje jeden raz. BGK przekazuje premię kompensacyjną po wykorzystaniu kwoty kredytu w wysokości nie niższej niż wysokość przyznanej premii kompensacyjnej lub po poniesieniu przez inwestora wydatków na realizację przedsięwzięcia lub remontu zgodnie z zakresem rzeczowym, określonym w dokumentach dołączonych do wniosku o przyznanie premii kompensacyjnej, w wysokości nie niższej niż wysokość przyznanej premii kompensacyjnej. Przeciętna wysokość premii kompensacyjnej wyniosła w 2018 roku ok 125,6 tys. zł. Pozyskanie źródła finansowania w wysokości nawet kilkudziesięciu tysięcy zł okazuje się jednak zbyt trudne dla części inwestorów uprawnionych do premii kompensacyjnej, stanowiąc dla nich niemożliwą do pokonania barierę w skorzystaniu z przysługującego im uprawnienia.
Proponowane wprowadzenie możliwości wypłaty premii kompensacyjnej w ratach, wraz z postępami przedsięwzięcia remontowego, poprawi dostępność premii kompensacyjnej, gdyż pozwoli na realizację przedsięwzięcia przy istotnie niższym zaangażowaniu środków finansowych. Przykładowo, gdyby inwestor miał możliwość uzyskania wypłaty premii kompensacyjnej w ratach wynoszących co najmniej 25% wysokości tej premii, to posiadając dostęp do źródła finansowania w wysokości np. 30 tys. zł, będzie mógł zrealizować przedsięwzięcie uprawniające do premii kompensacyjnej w wysokości 120 tys. zł, a więc w wysokości czterokrotnie wyższej niż obecnie.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMIiR
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuArtur Soboń Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMIiR
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMII kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 10.05.2019
Rejestr zmian