Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD429
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Jedną z przyczyn niemożności wykorzystania potencjału rozwojowego przez polskich przedsiębiorców, w tym szczególnie tych z sektora MŚP, są problemy z płynnością finansową. Kłopoty z płynnością wynikają z kolei między innymi z tzw. zatorów płatniczych.
Zatory płatnicze można zdefiniować jako nieterminowe wywiązywanie się odroczonych płatności. Dodatkowo w obrocie gospodarczym występuje też inne zjawisko o bardzo zbliżonych w praktyce skutkach. Jest nim stosowanie zbyt długich, często nieuzasadnionych gospodarczym charakterem danej transakcji, terminów płatności za dostarczone towary i usługi. Brak terminowej zapłaty za towary lub usługi, jak również długie oczekiwanie na nią, generuje szereg negatywnych konsekwencji.
Zjawiska te nie są wyłącznie polską specyfiką, z różną intensywnością występują w większości gospodarek. Kluczowa w analizie wpływu zatorów płatniczych na gospodarkę jest jednak nie tyle skala tego zjawiska, co przede wszystkim skutki bezpośrednie dla przedsiębiorców, które negatywnie oddziałują na całą gospodarkę.

Najważniejsze negatywne skutki występowania zjawiska zatorów płatniczych są następujące:
- brak możliwości regulowania przez wierzycieli własnych należności, co prowadzić może do narastania zjawiska zatorów płatniczych – kolejne przedsiębiorstwa w łańcuchu dostaw nie otrzymują należności za dostarczone towary lub wykonane usługi, co często negatywnie wpływa na kondycję i rozwój przedsiębiorstw w konkretnej branży szczególnie dotkniętej zatorami;
- ponoszenie dodatkowych (ponad konieczne) kosztów prowadzenia działalności związanych z przeterminowanymi należnościami – firmy płacą za uzyskanie alternatywnego źródła pieniądza oraz za obsługę przeterminowanych należności, w tym wdrożenie procedur ograniczania ryzyka współpracy z nierzetelnym kontrahentem. Co ważne, te dodatkowe koszty są najwyższe dla mikro- i małych przedsiębiorstw;
- osłabienie inwestycji – szczególnie przez przedsiębiorstwa z sektora MŚP; wynika to z faktu, że inwestycje charakteryzują się dużą elastycznością, czyli możliwością odłożenia ich w czasie w przypadku problemów z kapitałem;
- trudności z wprowadzaniem na rynek nowych produktów, co w konsekwencji hamuje rozwój przedsiębiorstw (wzrost);
- konieczność podnoszenia cen produktów lub usług;
- zmniejszanie funduszu wynagrodzeń w tym ograniczanie zatrudnienia.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Propozycje najważniejszych zmian:
1. skrócenie terminu zapłaty w transakcjach, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny, do 30 dni, bez możliwości wydłużenia (wyjątek stanowią podmioty lecznicze dla który proponuje się pozostawienie terminu 60-dniowego);
2. wprowadzenie ustawowego obowiązku stosowania, maksymalnego 60-dniowego terminu zapłaty w transakcjach w których wierzycielem jest MŚP, a dłużnikiem duży przedsiębiorca (definiowany zgodnie z Załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu) pod rygorem nieważności zapisu umownego przewidującego dłuższy termin zapłaty;
3. zobowiązanie przedsiębiorców będących podatnikami, których dane indywidualne podlegają publikacji przez Ministra Finansów (grupy kapitałowe i podatników, których przychód przekracza rocznie 50 mln euro) do przekazywania Ministrowi Finansów corocznego sprawozdania o stosowanych terminach zapłaty;
4. przerzucenie z wierzyciela na dłużnika ciężaru dowodu, że ustalony w umowie termin zapłaty jest rażąco nieuczciwy oraz wprowadzenie możliwości żądania takiego ustalenia w ciągu 3 lat od dnia, w którym umowa została wykonana;
5. wprowadzenie możliwości odstąpienia przez wierzyciela od umowy lub wypowiedzenia umowy, gdy termin zapłaty ustalony w umowie jest nadmiernie wydłużony a ustalenie tego terminu było rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela (w projekcie przyjęto, że możliwość taka będzie przysługiwała w przypadku terminu dłuższego niż 120 dni);
6. wprowadzenie mechanizmu zwiększającego szybkość rozliczeń pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w procesach inwestycyjnych;
7. wprowadzenie mechanizmu zapobiegającemu nadużywania prawa do rekompensaty w wysokości 40 euro w przypadku dokonania cesji wierzytelności na osoby trzecie (w szczególności na firmy windykacyjne);
8. wprowadzenie rozwiązań, zgodnie z którymi:
a) zawarcie przez podmiot publiczny umowy z nadmiernie długim terminem zapłaty oraz zapłata należności po terminie będzie stanowiło naruszenie dyscypliny finansów publicznych;
b) zapłata przez podmiot publiczny przed końcem terminu ustalonego w umowie (np. 2 dni po doręczeniu faktury, gdy termin zapłaty ustalono na 30 dni od dnia doręczenia faktury), nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych;
c) brak żądania rekompensaty w wysokości 40 euro przez podmiot publiczny, w przypadku gdy  jej wysokość jest równa lub wyższa od wysokości należności głównej, nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych;
9. podwyższenie obecnej wysokości rekompensaty (40 euro) w transakcjach, w których wierzycielem jest MŚP, a dłużnikiem duży przedsiębiorca lub podmiot publiczny maksymalnie o 1% wartości świadczenia pieniężnego;
10. wyraźne wskazanie narzucania nadmiernie długich terminów zapłaty jako czynów naruszających prawo konkurencji w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi.

Proponowane rozwiązania powinny także zniechęcać zamawiających do zawierania umów z terminami naruszającymi przepisy ustawy. Z tego względu proponuje się rozszerzenie katalogu naruszeń, za które na nieuczciwego, nadużywającego swojej przewagi ekonomicznej dłużnika (przedsiębiorcę) będzie mogła być nakładana kara finansowa.
Oczekiwanym efektem nowelizacji jest poprawa sytuacji wierzycieli, w szczególności tych, którzy są słabszą (mniejszą rozmiarem) stroną transakcji asymetrycznych oraz tych którzy zawierają umowy z podmiotami publicznymi.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMPiT MF
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMarek Niedużak Podsekretarz Stanu, Filip Świtała Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMPiT
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMI kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 20.03.2019
Rejestr zmian