Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów


Numer projektuUD316
Tytuł
Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Od czasu transformacji systemowej, która rozpoczęła się w Polsce w 1989 r., nie zostało wypracowane całościowe rozwiązanie problemu rekompensat, zarówno za mienie przejęte na własność państwa na podstawie ustaw lub dekretów z lat 1944-1962, jak również z naruszeniem wskazanych przepisów.
W ciągu ostatnich 28 lat, polskie władze podejmowały wiele prób legislacyjnych - od senackich projektów ustaw z 1990 r. (druk senacki nr 218-A z dnia 16 maja 1990 r. i druk senacki nr 295 z dnia 23 lipca 1990 r.) po ustawę z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1271), jednak w przypadku części z nich nie udało się dokończyć procesu legislacyjnego, pozostałe zaś miały ograniczony przedmiotowo zakres działania i w dłuższej perspektywie – niską skuteczność. Przykładem tego jest ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. poz. 39) zastąpiona później nową ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2042), którą to rozwiązano jedynie problem tzw. mienia zabużańskiego, czyli mienia pozostawionego przez Polaków przymusowo wysiedlonych w latach 1944-1952 z terenów należących przed II wojną światową do Polski.
Powyższa sytuacja przełożyła się na cały szereg luk i nieścisłości w przepisach prawnych, które bezpośrednio przyczyniły się do powstania wielu sytuacji o charakterze patologicznym. Najbardziej wyrazistym z nich wydaje się tzw. „dzika reprywatyzacja” mająca miejsce głównie w Warszawie. W wyniku tego zjawiska wiele podmiotów, np. specjalistycznych firm zajmujących się skupywaniem roszczeń, nabyło prawa do czasem nawet kilkudziesięciu nieruchomości.
Nieprawidłowości związane z procesem reprywatyzacji pociągnęły za sobą szereg negatywnych skutków społecznych
w postaci m.in. eksmisji lokatorów ze zwracanych nieruchomości lub znacznej podwyżki czynszów wynajmu lokali, jak również stały się przyczyną strat dla budżetu państwa, o czym świadczy fakt, iż działająca od maja 2017 r. Komisja do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych
z naruszeniem prawa w przeciągu 100 dni swojej działalności stwierdziła nieprawidłowości w decyzjach Urzędu m.st. Warszawa dot. sześciu nieruchomości wartych łącznie ok. pół miliarda złotych i postanowiła w konsekwencji o ich zwrocie na rzecz Skarbu Państwa.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Projektowana ustawa ma na celu systemowe uregulowanie kwestii przyznawania rekompensat za mienie (nieruchomości oraz zabytki ruchome) przejęte przez władze komunistyczne po 1944 r. W projektowanej ustawie przewiduje się:

  1. W ramach zasad ogólnych:
    - określenie zasad przyznawania i wykonywania prawa do rekompensaty na rzecz wyłącznie osób fizycznych, których mienie (nieruchomości lub zabytki ruchome) zostały przejęte przez władze komunistyczne po 1944 r. na rzecz państwa lub na rzecz innych osób prawnych prawa publicznego, takich jak np. jednostki samorządu terytorialnego;
    - zdefiniowanie na potrzeby ustawy pojęcia „dawnych ksiąg wieczystych”;
    - zdefiniowanie pojęcia „przejęcia nieruchomości” oraz uściślenie tej definicji poprzez enumeratywne wymienienie konkretnych aktów prawnych, na mocy których doszło do rzeczonego przejęcia nieruchomości;
    - określenie warunków, jakie musi spełniać przejęta nieruchomość, by przepisy ustawy miały do niej zastosowanie;
    - określenie „dnia przejęcia nieruchomości” oraz ustanowienie domniemania w przypadku braku dowodów przejęcia;
    - enumeratywne wymienienie aktów prawnych dotyczących nieruchomości, za których przejęcie rekompensata nie przysługuje, a także określenie iż organem właściwym do rozpatrywania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest wojewoda.
  2. W zakresie istoty prawa do rekompensaty:
    - określenie charakterystyki prawa do rekompensaty jako prawa niezbywalnego oraz niepodzielnego;
    - zakreślenie ogólnych zasad dotyczących ustalania wartości nieruchomości przejętej;
    - wskazanie, iż prawo do rekompensaty nie przysługuje w przypadku, gdy wartość obciążeń (w tym ciężarów wieczystych) nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o rekompensatę, jest równa bądź przewyższa ustaloną wartość tejże nieruchomości;
    - wskazanie zasad sporządzania operatów szacunkowych służących do ustalenia wartości nieruchomości;
    -  ukonstytuowanie form realizacji prawa do rekompensaty oraz określenie ich wartości procentowej, ujętej w stosunku do wartości nieruchomości w dniu przejęcia, w wysokości zależnej od wybranej formy;
    - określenie przesłanek pozytywnych, jakie musi spełniać podmiot uprawniony (osoba fizyczna) ubiegający się o prawo do rekompensaty;
    - wskazanie przesłanek szczególnych w kontekście podmiotów uprawnionych w zakresie dziedziczenia oraz współwłasności;
    - uregulowanie, w nawiązaniu do zakresu dziedziczenia oraz współwłasności, zasad określenia wartości udziału osób uprawnionych;
    - wskazanie przesłanek negatywnych przysługiwania prawa do rekompensaty.
  3. W zakresie procedury potwierdzenia prawa do rekompensaty:
    - uregulowanie zasadniczych kwestii proceduralnych, wskazujących wojewodę właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości jako organu wydającego potwierdzenie prawa do rekompensaty w formie decyzji administracyjnej;
    - wskazanie wymagań formalnych wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty;
    - określenie podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o potwierdzenie do rekompensaty wraz z przepisami o pełnomocnictwie;
    - wskazanie właściwej formy złożenia wniosku w postaci formy pisemnej na urzędowym formularzu wraz z delegacją ustawową dla ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowanie przestrzennego oraz mieszkalnictwa do określenia wzoru formularza;
    - enumeratywne wskazanie obligatoryjnych załączników do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty;
    - uregulowanie kwestii dotyczących postępowania o uzyskanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty poprzez określenie kontroli formalnej wniosku przez wojewodę oraz jej zakończenia w drodze postanowienia.
    W przypadku pozytywnego wyniku kontroli formalnej, wojewoda wzywa wnioskodawcę o przedstawienie operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości, której dotyczy wniosek. W przypadku negatywnego wyniku kontroli formalnej wniosku, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Projektuje się również wskazanie w przepisach, iż w zakresie zmiany, stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania w sprawach aktów potwierdzających prawo do rekompensaty wydanych na podstawie odrębnych przepisów, właściwym organem jest wojewoda;
    - wskazanie ograniczenia zakresu materiału dowodowego w przedmiotowych sprawach do dokumentów enumeratywnie wymienionych w projektowanej ustawie jako obligatoryjne załączniki do wniosku lub innych dokumentów urzędowych;
    - określenie formy pozytywnego zakończenia sprawy jako decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty oraz jej treści – w tym wybranej postaci realizacji tegoż prawa, a także zasady zaokrąglania wartości nieruchomości;
    - określenie, iż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji wojewody potwierdzającej prawo do rekompensaty, osoba uprawniona musi stawić się przed wojewodą który wydał przedmiotową decyzję lub konsulem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania uprawnionego, celem złożenia oświadczenia o uznaniu prawa do rekompensaty pod rygorem zrzeczenia się prawa do rekompensaty w przypadku braku ww. oświadczenia.
  4.  W zakresie realizacji prawa do rekompensaty:
    - określenie terminu, treści oraz zasad wydawania decyzji o ustaleniu postaci realizacji prawa do rekompensaty następującej po decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty;
    - wskazanie terminów wypłat, zasad waloryzacji oraz wartości wskaźników przy realizacji rekompensat w formie pieniężnej;
    - założenie, że:
      - w zakresie rekompensat pieniężnych, właściwym do wypłat będzie Fundusz Rekompensacyjny, o którym   mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia   nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej () którego dysponentem jest minister   właściwy do spraw administracji publicznej. Wypłaty te będą realizowane przez Bank Gospodarstwa   Krajowego, który będzie również właściwy w zakresie rekompensat w formie obligacji skarbowych. Wskazano   w tym zakresie również szereg przepisów technicznych dotyczących m.in. rozliczania Funduszu   Rekompensacyjnego, umów między Funduszem Rekompensacyjnym a Bankiem Gospodarstwa Krajowego   czy formami wypłat dla osób uprawnionych;
      - w zakresie zaliczenia wartości nieruchomości przejętej na poczet ceny sprzedaży nieruchomości   stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego albo opłaty za   przekształcenie użytkowania wieczystego we własność nieruchomości stanowiących własność Skarbu   Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych przepisów, organy wykonujące   uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego nie mogą wyłączyć   uiszczenia ceny sprzedaży w postaci przedmiotowej zaliczki;
    - ustanowienie wojewódzkich rejestrów, prowadzonych przez poszczególnych wojewodów w zakresie m.in. danych o decyzjach, wnioskodawcach oraz osobach uprawnionych do rekompensat, a także stanu i postaci realizacji tych rekompensat. Projektuje się również regulacje zasad przekazywania wojewodom, właściwym ze względu na miejsce położenia nieruchomości, informacji przez organy realizujące uprawnienia zarządcze nad majątkiem Skarbu Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego w zakresie realizacji i szczegółów zaliczeń.
Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuPatryk Jaki Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-