Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUC140
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Projektowane zmiany w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów wynikają z konieczności:
a) dostosowania polskiego prawa do przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/302 w sprawie blokowania geograficznego oraz innych form dyskryminacji ze względu na przynależność państwową klientów, ich miejsce zamieszkania lub miejsce prowadzenia działalności na rynku wewnętrznym oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE,
b) wzmocnienia pozycji instytucjonalnej Prezesa UOKiK, poprzez wprowadzenie (przywrócenie) kadencyjności tego organu oraz ulepszenie dotychczasowego systemu wyboru Prezesa i Wiceprezesów UOKiK,
c) umożliwienia Prezesowi UOKiK bardziej elastycznego, w stosunku do stanu obecnego, kształtowania struktury wewnętrznej UOKiK - w szczególności w odniesieniu do delegatur Urzędu,
d) poprawy skuteczności wykrywania naruszeń ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez umożliwienie wymiany informacji z KNF dotyczących prowadzonych postępowań oraz dostęp do tajemnic prawnie chronionych, takich jak tajemnica skarbowa i tajemnica bankowa,
e) dostosowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi do aktualnego stanu prawnego poprzez m.in. usunięcie odesłań do ni eo bo wiązujących przepisów (np. art, 113 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów).

Ad. a)
22 marca 2018 r. weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/302 w sprawie blokowania geograficznego oraz innych form dyskryminacji ze względu na przynależność państwową klientów, ich miejsce zamieszkania lub miejsce prowadzenia działalności na rynku wewnętrznym oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 2006/2004 i dyrektywy 2009/22/WE (dalej jako: „rozporządzenie w sprawie geoblokowania”).
Rozporządzenie w sprawie geoblokowania to jeden z dokumentów z pakietu Komisji Europejskiej dotyczącego handlu elektronicznego (tzw. e-commerce package), opublikowanego 25 maja 2016 r. w ramach realizacji inicjatyw zapowiedzianych w Strategii jednolitego rynku cyfrowego (DSM - Digital Single Market) oraz w Strategii jednolitego rynku na rzecz towarów i usług (SMS - Single Market Strategy). Przepisy Rozporządzenia będą stosowane od 3 grudnia 2018 r.
Celem rozporządzenia w sprawie geoblokowania jest zapewnienie konsumentom, niezależnie od ich przynależności państwowej lub miejsca zamieszkania bądź prowadzenia działalności w UE, lepszego dostępu do towarów i usług na jednolitym rynku poprzez zapobieganie bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji w transgranicznym handlu elektronicznym (przy dokonywaniu zakupów online), jak również podczas podróży do innych państw członkowskich w celu nabycia towarów lub skorzystania z usług.
Założeniem tej regulacji jest również umożliwienie przedsiębiorcom rozszerzenia ich działalności na nowe rynki i zainteresowania swoją ofertą nowych klientów. Podkreślić należy, że w przypadku tego rozporządzenia przedsiębiorcy traktowani są na równi z konsumentami, jeśli występują w tej roli w ramach czynności zakupu dóbr lub usług. Oznacza to, iż mają takie sama prawa jak konsumenci, jeśli chcą kupić jakiś towar lub usługę w innym członkowskim.
Rozporządzenie obejmuje transakcje (zakup dóbr i usług) zawierane zarówno on-line jak i off-line oraz w ramach połączenia tych dwóch kanałów (tzw. omni-channel).
Usługi wyłączone z zakresu: transportowe, finansowe, audiowizualne.
Nieuzasadnione geoblokowanie i dyskryminacja ze względu na miejsce zamieszkania jest niezgodne z samą ideą jednolitego rynku i jest przyczyną niskiej skali transgranicznego handlu elektronicznego. Rozporządzenie jako wspólna część Strategii Jednolitego Rynku Cyfrowego oraz Strategii Jednolitego Rynku stanowi ważny element polityki działań eliminujących bariery w trans granicznym handlu elektronicznym. Dzięki tej oraz pozostałym, korespondującym inicjatywom w ramach ww. strategii, zasady sprzedaży transgranicznej zostaną uproszczone z punktu widzenia przedsiębiorców, w szczególności MŚP, co przyczyni się do zapewnienia konsumentom i przedsiębiorcom większego wyboru i wyższej jakości towarów i usług oraz pobudzi rozwój całej branży e- commerce. Co prawda zakaz dyskryminacji został ustanowiony w przepisach dyrektywy usługowej, niemniej jednak jego stosowanie zależy od oceny działań danego przedsiębiorcy na zasadzie case by case. Dzięki przepisom rozporządzenia w sprawie geoblokowania zarówno fumy, jak i konsumenci zyskają większą pewność prawną dzięki wskazaniu konkretnych okoliczności zakazu dyskryminacji, co jednocześnie poprawi wykonalność tych przepisów.
Rozporządzenie w sprawie geoblokowania obowiązuje bezpośrednio i co do zasady nie wymaga transpozycji do prawa krajowego. Jednakże, art. 7 i 8 rozporządzenia nakładają na państwa członkowskie określone obowiązki związane z egzekwowaniem jego przepisów i udzielaniem pomocy konsumentom w przypadku sporów dotyczących jego stosowania, tj. wyznaczenie na gruncie przepisów krajowych organu, który będzie odpowiedzialny za egzekwowanie naruszeń przepisów rozporządzenia, jak też określenia podmiotu powołanego do udzielania pomocy konsumentom w zakresie wynikającym ze stosowania tego rozporządzenia.
Biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy rozporządzenia w sprawie geoblokowania oraz charakter zadań wykonywanych przez Prezesa UOKiK na podstawie obowiązujących przepisów, należy uznać, że Prezes UOKiK będzie organem właściwym do wykonywania obowiązków określonych w art. 7 i 8 rozporządzenia. W związku z tym niezbędne jest wprowadzenie do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisów umożliwiających Prezesowi UOKiK wykonywanie tych obowiązków.

Ad.b)
Projekt nowelizacji ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje wprowadzenie mechanizmów zmierzających do wzmocnienia pozycji instytucjonalnej Prezesa UOKiK - organu właściwego w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów. Zmiany te są zgodne z kierunkami prac legislacyjnych prowadzonych w ramach UE - finalizowane obecnie są prace nad dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącą nadania organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu zapewnienia skuteczniejszego egzekwowania reguł konkurencji i należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego (tzw. dyrektywa „ECN+”). Dyrektywa ta m.in. będzie nakładać na państwa członkowskie UE obowiązek przyjmowania regulacji zapewniających niezależność osobom pełniącym funkcję organów antymonopolowych w ww. państwach, zarówno w zakresie jasno określonych kryteriów powołania i odwołania tych osób, jak i w odniesieniu do sposobu sprawowania tej funkcji.
Obecne regulacje w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów w powyższym zakresie (art. 29 i 30), jakkolwiek zapewniają Prezesowi UOKiK względną niezależność instytucjonalną, to wymagają modernizacji w zakresie dostosowania polskich przepisów do opisanych wyżej zmian legislacyjnych w UE. Proponowane zmiany będą służyć skuteczniejszemu wypełnianiu przez Prezesa UOKiK jego ustawowych zadań.
Projekt zakłada wprowadzenie sześcioletniej kadencji Prezesa UOKiK. Rozwiązanie to, wraz z określeniem zamkniętego katalogu przesłanek, na podstawie których Prezes UOKiK będzie mógł być odwołany przez Prezesa Rady Ministrów, ma na celu zapewnienie większej niezależności Prezesa oraz pozwoli na planowanie polityki ochrony konkurencji i konsumentów w dłuższej perspektywie czasu. Proponowane rozwiązanie przewiduje, że Prezes UOKiK, tak jak w obecnym stanie prawnym, będzie powoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Projekt wskazuje, jakie wymagania musi spełniać kandydat na Prezesa UOKiK - będą one co do zasady podobnie ukształtowane do wymagań obecnie przewidzianych w art. 29 ust. 3a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W projekcie, w porównaniu ze stanem obecnym zrezygnowano z naboru na Prezesa UOKiK. Rozwiązanie to wzorowane jest na rozwiązaniach przyjętych oraz w ustawie o nadzorze nad rynkiem finansowym. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego (art. 7) powoływany jest w ten sposób. Rezygnacja z naboru dotyczyć ma również, zgodnie z projektem, stanowisk wiceprezesów UOKiK. Prezes UOKiK powinien dysponować większą elastycznością w doborze osób wchodzących w skład kierownictwa Urzędu, co przełoży się na bardziej sprawne realizowanie zadań wyznaczonych Prezesowi UOKiK przez obowiązujące regulacje w obszarze ochrony konkurencji i konsumentów.
W pozostałym zakresie tryb powoływania i odwoływania wiceprezesów UOKiK nie ulegnie zmianie. Będą oni powoływani i odwoływani przez Prezesa Rady Ministrów na wniosek Prezesa UOKiK.

Ad. c)
Ponadto, projekt zmian w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi przewiduje zmiany w zakresie struktury wewnętrznej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie z art. 29 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK wykonuje swoje zadania przy pomocy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Obecnie w skład Urzędu wchodzi Centrala w Warszawie, laboratoria nadzorowane przez Prezesa oraz 9 delegatur Urzędu - w Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu (art. 33 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Projekt zmian w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi ma na celu wprowadzenie większej elastyczności w zakresie tworzenia oraz przydzielania zadań przez Prezesa UOKiK jednostkom terenowym Urzędu tj. delegaturom, poprzez przeniesienie regulacji dotyczących ich siedzib oraz zakresu zadań z przepisów ustawy oraz rozporządzenia (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 Iipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 816) do przepisów statutu Urzędu. Rozwiązania te są wzorowane na przepisach dotyczących innych regulatorów tj. w szczególności Prezesa UKE, jak również Prezesa ULC, zawartych w przepisach ustawy Prawo telekomunikacyjne (art. 193) oraz ustawy Prawo lotnicze (art. 22).

Ad. d)
W celu skutecznego pozyskania informacji mogących stanowić dowód w postępowaniu i pozwalających na szybsze wyeliminowanie z obrotu niedozwolonych praktyk naruszających interesy przedsiębiorców i konsumentów, konieczne jest wprowadzenie przepisów pozwalających na wymianę informacji pomiędzy Prezesem UOKiK a KNF, w tym informacji dotyczących prowadzonych postępowań, obejmujących również informacje mogących stanowić tajemnice prawnie chronione. Z tych samych względów, potrzebne są zmiany pozwalające Prezesowi UOKiK na dostęp do tajemnicy skarbowej w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi oraz do tajemnicy bankowej w przypadku drugiej z wymienionych ustaw.

Ad. e)
Konieczne jest wprowadzenie zmian dostosowujących ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów do aktualnego stanu prawnego, np. w zakresie odesłań do aktualnych przepisów (w art. 113 ust. 3) czy zamiany Rzecznika Ubezpieczonych na Rzecznika Finansowego w art. 99a. Zmiany o podobnym charakterze obejmą także ustawę o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

a) wdrożenie rozporządzenia w sprawie geoblokowania:
Wdrożenie art. 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie geoblokowania będzie wymagać interwencji legislacyjnej w art. 4, art. 29 ust. 2 oraz w art. 31 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie wyznaczenia Prezesa UOKiK jako organu odpowiedzialnego za egzekwowanie przepisów rozporządzenia w rozumieniu art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia.
Proponuje się, aby w zakresie relacji przedsiębiorca-konsument (B2C) organem odpowiedzialnym za egzekwowanie przepisów tego rozporządzenia był Prezes UOKiK, jednakże tylko w zakresie naruszeń zbiorowych interesów konsumentów. Należy w tym miejscu wskazać, że Prezes UOKiK chroni konsumentów w rozumieniu art. 221 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 i 1104). W zakresie relacji przedsiębiorca-przedsiębiorca (B2B) Prezes UOKiK będzie organem odpowiedzialnym jedynie w przypadku, gdy geoblokowanie stanowić będzie praktykę ograniczającą konkurencję. Niektóre bowiem z ograniczeń terytorialnych mogą wzbudzać obawy z punktu widzenia prawa antymonopolowego, np. ograniczenia umowne dotyczące obszaru, na jakim dystrybutor może sprzedawać określone produkty, są zazwyczaj uznawane za ograniczenie konkurencji. Blokowanie geograficzne oparte na jednostronnych decyzjach przedsiębiorców niezajmujących pozycji dominującej nie będą się mieścić w zakresie zakazu praktyk antykonkurencyjnych. W odniesieniu do geoblokowania niebędącego praktykami ograniczającymi konkurencję w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub prawa UE bądź niestanowiącegó naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, właściwe w przypadku wniesienia skargi przez konsumentów lub przedsiębiorców będą sądy powszechne.
Co do wdrożenia art. 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie geoblokowania w zakresie ustanowienia przepisów określających sankcje za naruszenie przepisów rozporządzenia interwencja, interwencja legislacyjna nie jest konieczna w zakresie, w jakim naruszenia te odnoszą się zbiorowych interesów konsumentów. Odpowiednie mechanizmy i narzędzia w tym zakresie przewiduje ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów (np. art. 26 i art. 27). Podobnie, w relacji B2B, obowiązujące przepisy z zakresu prawa antymonopolowego (art. 6 i 9 ustawy oraz art. 101 i 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), które regulują te kwestie wystarczająco i nie wymagają zmiany.
Rozporządzenie w sprawie geoblokowania stanowi (art. 8) obowiązek państwa członkowskiego do wyznaczenia organu odpowiedzialnego za udzielanie konsumentom praktycznej pomocy w przypadku sporu pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą.
Realizacja planowanych zadań Punktu Kontaktowego ADR/ODR w zakresie wynikającym z rozporządzenia będzie obejmować w szczególności:
- udzielanie konsumentom informacji o właściwości organu lub organów odpowiedzialnych za właściwe i skuteczne egzekwowanie przepisów rozporządzenia;
- informowanie o prawach konsumenta i przepisach określających środki stosowane w przypadku naruszenia przepisów rozporządzenia.
Należy wskazać, że pomoc ta będzie udzielana konsumentom w rozumieniu art. 221 Kodeksu cywilnego. W kontekście transpozycji art. 8 rozporządzenia do polskiego porządku prawnego przyjęcie, że wyznaczonym organem miałby zostać Punkt Kontaktowy ds. ADR/ODR (podmiot ds. pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich oraz internetowego systemu rozwiązywania sporów konsumenckich) przy Prezesie UOKiK, oznacza konieczność nowelizacji art. 32a ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r, o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez nałożenie na Punkt Kontaktowy ds. ADR/ODR dodatkowego zadania;

b) wzmocnienie pozycji instytucjonalnej Prezesa UOKiK:
Projekt przewiduje, że Prezes Urzędu będzie powoływany na sześcioletnią kadencję przez Prezesa Rady Ministrów (art. 29 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Wprowadzony zostanie również zamknięty katalog przesłanek, na podstawie których możliwe będzie odwołanie Prezesa UOKiK przed zakończeniem kadencji. Proponowane rozwiązania mają na celu zwiększenie niezależności Prezesa UOKiK i zwiększenie jego wpływu na kreowanie polityki ochrony konkurencji i konsumentów. Ponadto, w art. 29 i 30 zrezygnowano z otwartego i konkurencyjnego naboru mającego na celu wyłonienie Prezesa i Wiceprezesów UOKiK;

c) zmiany dotyczące struktury wewnętrznej UOKiK:
W zakresie planowanych zmian dotyczących struktury wewnętrznej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, projekt przewiduje m.in. zmianę art. 33 oraz art. 34 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez wykreślenie z ustawy szczegółowych regulacji dotyczących delegatur Urzędu oraz rozszerzenie upoważnienia do wydania statutu Urzędu (nadawanego w drodze zarządzenia Prezesa Rady Ministrów), który będzie określać również siedziby oraz zadania delegatur Urzędu. W konsekwencji ww. zmian w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzone zostaną dostosowujące zmiany dó ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (uchylenie nieaktualnych odesłań do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów);

d) wymiana informacji i dostęp do tajemnic:
Konieczna będzie zmiana w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów oraz w ustawie o nadzorze nad rynkiem finansowych, która umożliwi wymianę informacji pomiędzy UOKiK i KNF. Dostęp ten dotyczyć ma również informacji prawnie chronionych na podstawie innych ustaw (niezbędne wydają się zmiany również w tych ustawach). Ponadto konieczne będą zmiany w Ordynacji podatkowej i Prawie bankowym mające na celu dostęp Prezesa UOKiK do tajemnicy bankowej i tajemnicy skarbowej na potrzeby prowadzonych postępowań;

e) zmiany porządkujące, m.in.:
- zmiana w art. 99a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (wykreślenie Rzecznika Ubezpieczonych i dodanie Rzecznika Finansowego),
- w art. 113 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uaktualnienie odesłania do Ordynacji podatkowej.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuPrezes UOKiK MPiT
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMarek Niechciał Prezes UOKiK
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMPrezes UOKiK
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIV kwartał 2018 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 28.09.2018
Rejestr zmian