Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD96
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Niniejszy projekt stanowi część przygotowanego przez Ministerstwo Rozwoju pakietu: „100 zmian dla firm – Pakiet ułatwień dla przedsiębiorców”.

Trudności związane z brakiem możliwości wyegzekwowania należności lub opóźnieniem w dokonywaniu płatności przez kontrahentów przedsiębiorców mają duży wpływ na poziom i stabilność finansów przedsiębiorstwa, decydujących o utrzymaniu bądź rozwoju działalności przedsiębiorstwa na rynku, a w skrajnych przypadkach nawet o jego istnieniu.

Szczególnie narażone na negatywne skutki nieterminowego regulowania zobowiązań są przedsiębiorstwa należące do sektora MŚP, które nie dysponują często dostatecznymi środkami własnymi lub nie posiadają zdolności zaciągania zobowiązań finansowych (kredyty, pożyczki) pozwalających na „kredytowanie” swojej bieżącej działalności w okresie zatorów płatniczych. Dodatkowo, konieczność zaangażowania pracowników, bardzo często kluczowych dla zarządzania i bieżącej działalności przedsiębiorstwa, w dochodzeniu roszczeń na drodze postępowania sądowego i egzekucyjnego, są w większym stopniu odczuwalne dla przedsiębiorców z sektora MŚP niż dla dużych przedsiębiorców. Przedsiębiorcy ci w mniejszym zakresie mogą sobie pozwolić na pokrycie kosztów obsługi prawnej lub usług windykacyjnych i w związku z tym starają się samodzielnie dochodzić należności przed sądem. Bardzo często niesumiennym dłużnikiem przedsiębiorcy jest inny przedsiębiorca, niekiedy prowadzący działalność gospodarczą na większą skalę i nietraktujący obowiązku zapłaty na rzecz innego przedsiębiorcy priorytetowo, co stawia mniejszych przedsiębiorców w gorszej sytuacji.

By zmniejszyć ryzyko opisanych problemów, do badania wiarygodności finansowej kontrahenta powinno dochodzić jeszcze przed zaciągnięciem zobowiązania. Sprawdzenie stanu majątkowego dłużnika obecnie może odbywać się za pomocą rejestru dłużników niewypłacalnych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz rejestrów prowadzonych przez biura informacji gospodarczej. Rejestry te nie zawierają jednak wystarczająco aktualnych i kompleksowych informacji o dłużniku. Zmniejsza to możliwość praktycznego wykorzystania rejestrów i tym samym wpływa na niewielką ich popularność wśród przedsiębiorców.

Jednym ze sposobów odzyskiwania należności od dłużników jest „sprzedaż długu” lub powierzenie jego odzyskania wyspecjalizowanym podmiotom, np. firmom windykacyjnym albo kancelariom prawnym. Możliwości te wprawdzie pozwalają przedsiębiorcom uniknąć osobistego i czasochłonnego zaangażowania w dochodzenie roszczeń, jednakże koszty obsługi zapewnianej przez te podmioty, zwłaszcza przy licznych, lecz obejmujących stosunkowo niewielkie kwoty roszczeniach oraz długość postępowań przed sądem oraz niski stopień efektywności egzekucji komorniczej, znacząco wpływa na brak lub istotne ograniczenie skuteczności odzyskania długu.

Mimo, że nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie zjawiska braku płatności za wykonaną usługę, czy dostarczony towar, problem ten może być niwelowany poprzez instrumenty prawne umożliwiające weryfikację wiarygodności finansowej kontrahentów, a w przypadku opóźnienia w zapłacie – szybkiego i skutecznego dochodzenia, a następnie egzekucji, poprzez umożliwienie skorzystania z nieuciążliwych i stosunkowo niedrogich dla przedsiębiorców będących wierzycielami mechanizmów dochodzenia należności. 

Próba rozwiązania problemu odzyskiwania długów wymaga przekrojowego podejścia – poszukiwania przyczyn opóźnień w zapłacie przed powstaniem długu, a następnie na każdym z etapów dochodzenia wierzytelności. Takie spojrzenie pozwala wskazać, że istnieje potrzeba wprowadzenia objętych niniejszym projektem rozwiązań wzmacniających ochronę praw wierzycieli i zapewniających płynność finansową przedsiębiorstw.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Proponuje się wprowadzenie zmian zmierzających do upowszechnienia korzystania z usług biur informacji gospodarczych, dotyczących odpowiedzialności inwestora w procesie budowlanym za zobowiązania wobec podwykonawcy, umożliwiających notariuszom wydawanie notarialnych nakazów zapłaty, a także określających przesłanki zawierania ugód przez jednostki finansów publicznych oraz modyfikacji reguł postępowania sądowego w sprawach cywilnych, w tym w szczególności postępowania: uproszczonego, zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz postępowania grupowego.

Rekomendowane zmiany zakładają:

  1. wprowadzenie instrumentów pozwalających zwiększyć zakres i wiarygodność danych udostępnianych przez biura informacji gospodarczej, w których gromadzone są dane o dłużnikach, m.in. poprzez umożliwienie uzyskania zbiorczej informacji gospodarczej z kilku biur na podstawie jednego wniosku czy rozszerzenie zakresu informacji, które mogą być gromadzone w rejestrze o dane dot. bezskutecznych egzekucji i należności publicznoprawnych, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony słusznych praw dłużnika;

  2. modyfikację reguł odpowiedzialności inwestora za zobowiązania wobec podwykonawcy w procesie budowlanym (obecna regulacja umożliwiająca podwykonawcy otrzymanie - na podstawie art. 6471 Kodeksu cywilnego - zapłaty nie od wykonawcy, z którym zawarł umowę, a od inwestora, wywołuje szereg problemów, które przez wiele lat nie znalazły rozwiązania w orzecznictwie sądów, w doktrynie oraz w wyniku wprowadzanych kolejno zmian legislacyjnych);

  3. określenie przesłanek uzasadniających w sprawach należności cywilnych zawarcie ugody przez gospodarującą środkami publicznymi jednostkę sektora finansów publicznych, której skutki będą dla tej jednostki korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sądowego lub arbitrażowego;

  4. rozszerzenie zakresu przedmiotowego spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym poprzez podwyższenie górnego progu wartości przedmiotu sporu z 10.000 zł do 20.000 zł;

  5. usprawnienie postępowań grupowych – głównie poprzez poszerzenie zakresu zastosowania tego trybu oraz skrócenie czasu trwania postępowań grupowych (ich wstępnych, formalnych faz), a także doprecyzowanie charakteru i przedmiotu postępowania o ustalenie odpowiedzialności oraz zasad stosowania kaucji;

  6. wprowadzenie możliwości wydawania notarialnych nakazów zapłaty w sprawach właściwych do rozpoznania w postępowaniu upominawczym (rozwiązanie takie usprawni proces dochodzenia należności od dłużników oraz znacząco skróci jego czas);

  7. zwiększenie efektywności postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego poprzez:

    • wzmocnienie ochrony wierzyciela przez (i) wydłużenie z 1 m-ca do 2 m-cy okresu upadku zabezpieczenia po wygraniu sprawy przez powoda (ii) wprowadzenie rygoru nieważności czynności zbycia nieruchomości albo spółdzielczego prawa do lokalu wbrew zakazowi ustanowionemu jako zabezpieczenie roszczenia,

    • ustanowienie obowiązku doręczenia postanowienia o odmowie udzielenia zabezpieczenia tylko wnioskodawcy oraz wprowadzenie 2 tygodniowego terminu na rozpoznanie zażalenia na postanowienie w przedmiocie udzielenia zażalenia,

    • umożliwienie komornikowi żądania od dłużnika ujawnienia informacji o czynności dokonanych, w ciągu ostatnich pięciu lat, z pokrzywdzeniem wierzyciela, zarówno tych odpłatnych, jak i tych nieodpłatnych.

Ponieważ sądowe procedury dochodzenia roszczeń są co do zasady postrzegane przez przedsiębiorców jako nadmiernie długotrwałe i sformalizowane, w szczególności na etapie postępowania dowodowego, proponuje się również poddanie szerokiej dyskusji wprowadzenia możliwości modyfikacji przez strony w drodze umowy reguł procedury przed sądem w zakresie niektórych elementów postępowania sądowego, np. postępowania dowodowego (np. prywatne ekspertyzy), potrąceń, powództw wzajemnych i środków zaskarżenia.

Ponadto, równolegle do prac nad projektem ustawy wprowadzającej powyższe zmiany, proponuje się otwarcie dyskusji nad ewentualnością dopuszczenia – w ograniczonym zakresie – postępowania grupowego w tzw. modelu opt-out, tj. postępowania, w którym wyrok ma skutek wobec wszystkich osób, które spełniają określone kryteria członka grupy, bez konieczności podejmowania dalszych czynności, chyba że dana osoba wyraźnie z grupy wystąpi.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRiF
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMariusz Haładyj Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRiF
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMZREALIZOWANY - Rada Ministrów przyjęła 6 grudnia 2016 r. z autopoprawkami
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 09.01.2017
Rejestr zmian