Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów


Numer projektuUD318
Tytuł
Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

1. w odniesieniu do placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku
Projektowana ustawa ma na celu ograniczenie skali nieprawidłowości w placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, a tym samym zwiększenie poczucia bezpieczeństwa osób starszych i niepełnosprawnych przebywających w takich placówkach, poprawę skuteczności stosowania sankcji nakładanych na podmioty prowadzące placówki bez zezwolenia oraz poprawę warunków pobytu osób przebywających w legalnie działających placówkach całodobowej opieki. Zmiana przepisów miałaby również na celu ułatwienie placówkom, zwłaszcza tym prowadzonym w niewielkim zakresie, uzyskania zezwolenia, poprzez złagodzenie niektórych standardów, oraz doprecyzowanie przepisów dotyczących dokumentów wymaganych przy wniosku o uzyskanie zezwolenia. Ustawa zmierza także do uregulowania zasad przyjmowania, pobytu i opuszczania ww. placówek przez osoby, do których ma zastosowanie ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2017 r. poz. 882).

2. w odniesieniu do domów pomocy społecznej
Ustawa ma na celu uregulowanie zasad opuszczania terenu placówki przez mieszkańców domów pomocy społecznej. Na konieczność uregulowania tej kwestii w przepisach rangi ustawy zwraca uwagę raport Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur „Prawa mieszkańców domów pomocy społecznej” - lipiec 2017, dostępny na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto w związku z postulatami osób, których rodzice zostali skierowani do domu pomocy społecznej,  ustawa poszerzy katalog sytuacji, w których można zwolnić z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

3. inne przepisy ustawy o pomocy społecznej
Projektowana ustawa ma na celu doprecyzowanie przepisów postępowania w zakresie przyznawania, udzielania i wypłaty świadczeń.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

1. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca  2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) reguluje zasady podejmowania działalności w formie placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, prowadzonych w ramach działalności gospodarczej lub tzw. działalności statutowej. Instytucje te działają w sferze prywatnej, relacje mieszkańca placówki  całodobowej opieki          z podmiotem prowadzącym reguluje umowa cywilnoprawna, inaczej niż to jest w przypadku domów pomocy społecznej, do których kieruje się osobę decyzją gminy. Ustawa o pomocy społecznej reguluje standardy tych placówek, zawierające normy dotyczące usług opiekuńczych i bytowych, prowadzenia przez placówkę określonej dokumentacji, odpowiedniego oznakowania obiektu. Kontrole standardów prowadzone są przez wojewodów. Działalność w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę może być prowadzona po uzyskaniu zezwolenia wojewody. Podmiot prowadzący placówkę bez zezwolenia podlega karze pieniężnej w wysokości 10.000 zł lub 20.000 zł. Kara może być ponowiona - w razie niezaprzestania prowadzenia placówki wojewoda nakłada kolejną karę w wysokości 40 tys. zł.
W związku z pojawiającymi się informacjami o placówkach działających nielegalnie, bez zezwolenia wojewody, w celu ograniczenia tego zjawiska, planuje się między innymi poszerzenie zakresu uprawnień kontrolnych inspektorów urzędów wojewódzkich, przeprowadzających czynności z zakresu kontroli i nadzoru w pomocy społecznej.
Ponadto rozważana jest kwestia zaostrzenia odpowiedzialności podmiotów prowadzących bez zezwolenia więcej niż jedną placówkę - w przypadku nałożenia prawomocnej kary za prowadzenie jednej z placówek, kara nakładana na kolejną z placówek będzie wynosiła 40 tys. zł, a nie jak dotychczas 10 lub 20 tys. zł.
Planuje się również umożliwienie wojewodzie jednoczesnego cofnięcia zezwolenia na prowadzenie placówki i nakazanie wstrzymania prowadzenia tej placówki, z nadaniem decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Sytuacja taka może mieć miejsce w razie stwierdzenia zagrożenia życia lub zdrowia osób przebywających w placówce, nawet jeśli jest to placówka mająca zezwolenie. Dotychczas możliwość nakazania wstrzymania działalności dotyczyła placówek nielegalnych, wojewoda musiał więc najpierw wydać decyzję cofającą zezwolenie, a dopiero po jej uprawomocnieniu się mógł nakazać wstrzymanie działalności nielegalnej  już wtedy placówki.
Aby zapewnić mieszkańcom ww. placówek bezpieczne warunki pobytu, a jednocześnie zagwarantować im respektowanie ich wolności osobistej, uregulowania wymagają kwestie zasad ograniczenia możliwości wychodzenia poza teren placówki oraz stosowania przymusu bezpośredniego.
Wprowadza się nowe wymogi w zakresie dokumentów wymaganych przy wniosku o uzyskanie zezwolenia i dokumentacji prowadzonej w placówce. Wprowadza się także wymogi w zakresie kwalifikacji dla personelu opiekuńczego zatrudnionego w placówce. Brak takich wymogów w chwili obecnej sprawia, że opiekę nad mieszkańcami placówek sprawują często osoby przypadkowe, bez podstawowej wiedzy w tym zakresie.
Wreszcie, planuje się zakazać przyjmowania do ww. placówek osób małoletnich z uwagi na szczególną ochronę praw dzieci w Konstytucji RP. Zapewnienie opieki dzieciom jej pozbawionym jest obowiązkiem państwa i w tym celu powołano instytucje takie jak placówki z obszaru pieczy zastępczej czy domy pomocy społecznej dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie.
Ustawa będzie zawierała przepisy przejściowe pozwalające podmiotom prowadzącym placówki na dostosowanie tych placówek do nowych wymogów.

2. Projekt zmienia również niektóre kwestie dotyczące domów pomocy społecznej, m.in.  regulując zasady swobodnego/samodzielnego opuszczania terenu placówki przez mieszkańca domu, analogicznie jak planowane jest to w placówkach zapewniających całodobowa opiekę, i doprecyzowując zasady wydawania decyzji o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.  Poszerza się katalog sytuacji, w których można zwolnić z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej o sytuacje nienależytego wykonywania władzy rodzicielskiej przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub będącą już mieszkańcem domu w stosunku do zobowiązanego do wnoszenia opłaty dziecka. Zwolnić będzie można również wnuka osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Zmiana ta wynika z postulatów osób, których rodzice zostali skierowani do domu pomocy społecznej,  a w przeszłości przebywały w rodzinach zastępczych lub placówkach opiekuńczo wychowawczych.   

3. Pozostałe zmiany w ustawie o pomocy społecznej mają charakter doprecyzowujący obecne przepisy w zakresie przyznawania, udzielania i wypłaty świadczeń, w tym m.in. w zakresie ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego, odpłatności za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych, zwrotu przez banki i inne instytucje finansowe z rachunku indywidualnego i wspólnego świadczeń pomocy społecznej,  wypłaconych po śmierci świadczeniobiorcy.
Projekt zawiera również zmianę do ustawy z dnia z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2016 r. poz. 546, 960 i 1245). Zmiana ta ma być powiązana z procedowanym obecnie w Sejmie projektem ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1847 i 1921) i zmierza do poddania placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku reżimowi ustawy o ochronie zdrowia psychicznego w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego, zrównując w tym zakresie wskazane placówki z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, a także w zakresie sprawowanej przez sądy kontroli dotyczącej legalności przyjęcia i przebywania w placówce osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam przebywają.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRPiPS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuElżbieta Bojanowska Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRPiPS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-