Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD135
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Od podjęcia przez Rząd w styczniu 2017 r. decyzji dotyczącej ograniczania adopcji z przemieszczeniem dzieci poza granice Polski, etapowo wdrażany jest proces przekształceń dotyczący poprawy organizacji procedur adopcyjnych, w tym adopcji zagranicznej. I tak do obowiązków związanych z akredytacją zagranicznych agencji adopcyjnych wprowadzono wymóg:
- przesyłania przez pośredniczącą agencję adopcyjną do ośrodka upoważnionego do prowadzenia procedur adopcji międzynarodowej, raz na rok, przez okres trzech lat, a po upływie tego okresu raz na trzy lata aż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, raportów z przeprowadzanych wywiadów postadopcyjnych;
- wyrażania na piśmie przez kandydatów do adopcji dziecka zgody na kontakt z dzieckiem za pośrednictwem środków umożliwiających porozumiewanie się na odległość przez pracowników ośrodka upoważnionego do prowadzenia procedur adopcji międzynarodowej lub przez pracowników polskiego organu centralnego oraz zgody na wizyty w miejscu zamieszkania dziecka, realizowane przez polskie służby konsularne lub inne osoby upoważnione przez organ centralny przez okres 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu.
Dodatkowo w 2018 r. rozszerzono oświadczenie kandydatów do przysposobienia dziecka o wyrażenie przez nich zgody na opracowywanie przez uprawnione w miejscu ich zwykłego pobytu podmioty informacji na temat sytuacji przysposobionego lub przysposabianych, niezbędnych do sporządzenia raportu z przeprowadzonego wywiadu postadopcyjnego i przekazywanie ich do polskiego organu centralnego lub polskiego ośrodka adopcyjnego upoważnionego do współpracy z organami centralnymi innych państw lub z licencjonowanymi przez rządy innych państw organizacjami lub ośrodkami adopcyjnymi z częstotliwością, o której mowa w wymogach dla agencji adopcyjnych.
Potrzeba podjęcia prac legislacyjnych ma na celu pełne wdrożenie przyjętej przez Rząd w 2017 r. decyzji w obszarze adopcji, w tym procedur dotyczących adopcji zagranicznej oraz wynika z przeprowadzonej kompleksowej oceny istniejącego stanu prawnego. W efekcie wspomnianej oceny zidentyfikowano następujące problemy w zakresie:
1) zorganizowania procedur adopcyjnych w taki sposób, aby zapewnić dzieciom, których sytuacja prawna umożliwia adopcję, jak najwięcej dobrze przygotowanych rodzin adopcyjnych na terenie kraju;
2) zwiększenia liczby adopcji dzieci starszych (powyżej 7. roku życia) przez polskie rodziny. Analiza danych statystycznych pokazuje, że jedynie ok. 1/3 ogólnej liczby adopcji stanowią adopcje dzieci powyżej 7. roku życia, z czego ich istotną część stanowią adopcje wewnątrzrodzinne;
3) ujednolicenia sytuacji rodziców biologicznych i adopcyjnych w zakresie dostępu do świadczenia rodzicielskiego, wynikającego z ustawy o świadczeniach rodzinnych;
4) ujednolicenia sytuacji rodziców biologicznych i adopcyjnych w zakresie dostępu do jednorazowego świadczenia, wynikającego z ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

W ramach projektowanej regulacji rekomendowane rozwiązania zawierają szereg interwencji legislacyjnych mających na celu rozwiązanie problemów wskazanych w pkt 1. Należy do nich:
1) działanie na rzecz poprawy procedur adopcyjnych i pozyskiwania większej liczby kandydatów do adopcji na terenie kraju jako realizację zalecenia dotyczącego ograniczania adopcji międzynarodowych;
2) możliwość udziału przedstawiciela marszałka województwa lub wyznaczonego pracownika urzędu wojewódzkiego w kwalifikowaniu dziecka do przysposobienia, w dokonywaniu wstępnej oceny kandydata do przysposobienia dziecka oraz przy wydawaniu opinii kwalifikacyjnej kandydata do przysposobienia dziecka;
3) zmiana w zakresie długości okresu osobistej styczności;
4) zmiana w zakresie standaryzacji prowadzenia procedur przysposobienia przez ośrodki adopcyjne poprzez wskazanie wzoru opinii kwalifikacyjnej, czy też zakresu gromadzonych danych osobowych;
5) konieczność przeprowadzenia wstępnej oceny kandydata do przysposobienia oraz umożliwienia mu udziału w szkoleniu w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od momentu zgłoszenia się przez niego do ośrodka adopcyjnego;
6) zmiana wprowadzająca obowiązek wydawania wstępnej oceny o kandydatach do przysposobienia dziecka oraz opinii kwalifikacyjnej pisemnie w formie papierowej lub elektronicznej. W sytuacji gdy są one negatywne powinny dodatkowo zawierać szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania takiej opinii czy oceny, ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
7) dostosowanie godzin pracy ośrodka adopcyjnego do realnych potrzeb osób korzystających z jego usług;
8) uelastycznienia wymagań dotyczących posiadanego wykształcenia dla osób pracujących w systemie pieczy zastępczej.
Ponadto proponowana nowelizacja wprowadza istotne zmiany w zakresie prawa do urlopu ojcowskiego oraz urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługujących rodzicom adopcyjnym. Aktualnie prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje rodzicom adopcyjnym, którzy przysposabiają dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia. W Kodeksie pracy nowe brzmienie otrzymał przepis, który stanowi, że pracownik-ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż: do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Ponadto w Kodeksie pracy dodano przepis mówiący o tym, że pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka ma prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze: 20 tygodni, w przypadku przyjęcia jednego dziecka, 31 tygodni, w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga dzieci, 33 tygodni, w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci, 35 tygodni, w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga dzieci i 37 tygodni, w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga i więcej dzieci – nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Powyższe rozwiązania sprzyjają wyrównywaniu opóźnień emocjonalnych dziecka, które pojawia się w rodzinie. Okres adaptacyjny umożliwi starszemu dziecku przyjętemu na wychowanie zaaklimatyzowania się w nowej rodzinie, a rodzicom adopcyjnym – stworzy możliwości sprawowania stałej opieki nad dzieckiem oraz umożliwi nawiązanie więzi rodzinnych, co ma właśnie miejsce w okresie tych pierwszych kilkudziesięciu, trudnych zarówno dla rodziców jak i dla dzieci, miesięcy.
Nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie prawa do świadczenia rodzicielskiego. W ustawie o świadczeniach rodzinnych przyznaje się prawo do świadczenia rodzicielskiego osobie która przysposobiła dziecko, jak również osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka w wymiarze: 20 tygodni, w przypadku przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka; 31 tygodni, w przypadku przysposobienia dwojga dzieci lub objęcia opieką dwojga dzieci; 33 tygodni, w przypadku przysposobienia trojga dzieci lub objęcia opieką trojga dzieci; 35 tygodni, w przypadku przysposobienia czworga dzieci lub objęcia opieką czworga dzieci; 37 tygodni, w przypadku przysposobienia pięciorga i więcej dzieci lub objęcia opieką pięciorga i więcej dzieci – w odniesieniu do dziecka w wieku powyżej 7. roku życia. Powyższe rozwiązanie powinno wesprzeć rodziny decydujące się na adopcję dzieci starszych.
Jednocześnie projekt ustawy wprowadza jednolite kryteria w dostępie do jednorazowego świadczenia w wysokości 4000 zł, wynikającego z ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” dla rodzin biologicznych oraz rodzin przysposabiających dziecko. Uprawnione do tego świadczenia zostały osoby, które złożyły wniosek o jego wypłatę w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego – w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.
I wreszcie ostatnimi rozwiązywanymi problemami są zmiany w sposobie wynagradzania rodzin zastępczych, jak również zmiany w zakresie zwiększenia kontroli osób związanych z organizacją i pełnieniem pieczy zastępczej (obowiązkowa weryfikacja w Rejestrze Osób Skazanych na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym).

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRPiPS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuBarbara Socha Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRPiPS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIV kwartał 2020 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-

Opcje strony

do góry