Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuID225
Tytuł

Projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy” - V etap, okres realizacji: lata  2020–2022

Rodzaj dokumentuprojekty innych dokumentów rządowych
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników ma wpływ nie tylko przestrzeganie obowiązujących przepisów, ale także pojawianie się nowych czynników i zagrożeń (np. postępujące zmiany demograficzne, postęp naukowo-techniczny). Dlatego rzeczą niezmiernie ważną jest dostosowanie do tempa tych zmian również działań prewencyjnych
i profilaktycznych, podejmowanych w celu zapewnienia odpowiednich warunków wykonywania pracy. Pomimo zauważalnej w Polsce poprawy bezpieczeństwa pracy, nadal należy podejmować działania zmierzające do zapewnienia pracownikom wysokiego poziomu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, porównywalnych do stanu osiągniętego przez najbardziej rozwinięte państwa świata. Według danych GUS w ostatnich latach zmalała liczba wypadków przy pracy i osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia. W 2017 r. liczba śmiertelnych wypadków przy pracy zmniejszyła się
w stosunku do 2008 r. o 48%, a liczba wypadków ciężkich o 25,4%. Natomiast wskaźnik częstości śmiertelnych wypadków przy pracy na 1000 pracujących w 2017 r. zmalał o ponad 53% (z 0,045 do 0,021), a wskaźnik częstości ciężkich wypadków przy pracy o 37,5% (z 0,08 do 0,05). Wciąż jednak w wypadkach przy pracy w Polsce każdego roku ginie około 300 osób (304 w 2015 r., 243 w 2016 r., 270 w 2017 r.).

Z powyższych danych wynika, że stan bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce uległ w ostatnich latach poprawie. Należy jednak zaznaczyć, że wciąż niemal 0,5 miliona osób pracuje w warunkach przekroczenia dopuszczalnych wartości ekspozycji zawodowej (dotyczy zakładów pracy zatrudniających 10 i więcej osób). W 2017 r. w porównaniu z rokiem 2008, liczba osób zatrudnionych w warunkach zagrożenia czynnikami środowiska pracy zmalała o ok. 24%, natomiast wskaźnik zatrudnienia w tych warunkach na 1000 zatrudnionych badanej zbiorowości w tym samym czasie zmalał o prawie 31% (z 112,2 do 77,6). Najliczniejsza grupa pracowników była zatrudniona w warunkach zagrożenia hałasem. Znacznie rzadziej zatrudnieni wykonywali pracę w warunkach zagrożenia takimi szkodliwymi czynnikami, jak pyły przemysłowe, w tym w szczególności pyły zwłókniające, mikroklimat gorący, substancje chemiczne i wibracje (drgania). Z powodu niekorzystnych warunków pracy, a także stosunkowo długiego czasu pracy, Polacy są bardziej narażeni na problemy zdrowotne związane z pracą. Pomimo wyraźnego spadku liczby stwierdzanych chorób zawodowych w ostatnich latach, w Polsce każdego roku rozpoznaje się ponad 2 tys. nowych przypadków. W 2016 r. rozpoznano 2119 chorób zawodowych, tj. prawie 10% mniej niż w roku 2014. Wśród jednostek chorobowych dominowały pylice płuc (28,5%), choroby zakaźne lub pasożytnicze oraz ich następstwa (27,2%), przewlekłe choroby narządu głosu (9,7%), przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego (8,6%) oraz ubytek słuchu (6,3%). Większość tych chorób zawodowych to choroby powstałe w wyniku wieloletniej ekspozycji na szkodliwe dla zdrowia czynniki fizyczne i chemiczne oraz uciążliwości wynikające z niespełnienia podstawowych wymagań higieny pracy i ergonomii. Nowe wyzwania w zakresie organizacji pracy i poprawy jej warunków wyłaniają się także w związku z postępującymi zmianami demograficznymi. Według danych Eurostatu wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55–64 w Unii Europejskiej systematycznie rośnie i w 2017 r. w UE-28 wyniósł 57,1%, a w Polsce 48,3%.

Straty wynikające z nieodpowiednich warunków pracy są w Polsce znaczne. Według danych ZUS wydatki z funduszu ubezpieczenia wypadkowego ZUS (renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinne, zasiłki chorobowe, jednorazowe odszkodowania i inne) związane z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi wyniosły w 2017 r. 5 mld zł.
W kwocie tej nie uwzględniono wszystkich kosztów bezpośrednich (np. ponoszonych przez NFZ kosztów leczenia
i rehabilitacji) oraz kosztów pośrednich związanych z wypadkami i chorobami zawodowymi, ponoszonych zarówno przez pracodawców, poszkodowanych i ich rodziny, jak i całe społeczeństwo. Z danych Międzynarodowej Organizacji Pracy wynika, że koszty pośrednie nieodpowiednich warunków pracy są 3-4-krotnie wyższe niż koszty rent i odszkodowań. Oznacza to roczną sumę kosztów spowodowanych niewłaściwymi warunkami pracy wynoszącą 15 – 20 mld zł,
co w 2017 r. stanowiło ok. 0,8–1,00% PKB.

Biorąc pod uwagę przytoczone dane można stwierdzić, że poprawa stanu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miejscu pracy może spowodować zmniejszenie kosztów ponoszonych przez państwo i społeczeństwo, wpływając jednocześnie na zwiększenie konkurencyjności polskich przedsiębiorstw. Osiągnięcie tego efektu wymaga jednak konsekwentnej realizacji działań zmierzających do poprawy stanu bezpieczeństwa i warunków pracy, odpowiednio do wymagań dyrektyw UE.

W tej sytuacji powinny być podejmowane działania prewencyjne zmierzające do ograniczenia zagrożeń w środowisku pracy, w tym powinien być realizowany program wieloletni „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”. Etap V tego programu stanowić będzie więc kontynuację programu wieloletniego „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy”, którego I etap został ustanowiony uchwałą Nr 117/2007 Rady Ministrów z dnia 3 lipca 2007 r. do realizacji w latach 2008-2010, II etap - uchwałą Nr 154/2010 Rady Ministrów z dnia 21 września 2010 r. do realizacji w latach 2011-2013, III etap - uchwałą Nr 126/2013 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2013 r. do realizacji w latach 2014-2016, a etap IV - uchwałą Nr 203/2015 Rady Ministrów z dnia 26 października 2015 r. do realizacji w  latach  2017-2019.
Program od 2008 r. spełnia funkcję wymaganej przez UE Krajowej Strategii w zakresie tworzenia odpowiednich warunków pracy sprzyjających ochronie życie i zdrowia zatrudnionych. Należy także podkreślić spójność Programu ze „Strategią na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR) do roku 2020
(z perspektywą do 2030 r.). Projekty badawcze i zadania proponowane do realizacji w V etapie programu wieloletniego będą wspierać realizację założeń SOR w odniesieniu do wszystkich trzech celów szczegółowych:

•  Cel szczegółowy I – Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną,

•  Cel szczegółowy II – Rozwój społecznie wrażliwy i terytorialnie zrównoważony,

•  Cel szczegółowy III – Skuteczne państwo i instytucje służące wzrostowi oraz włączeniu społecznemu
i gospodarczemu.

Projekty te wpisują się również w obszary wpływające na osiągniecie celów strategii, w szczególności w obszar Kapitał ludzki i społeczny, kierunek interwencji 2. Poprawa stanu zdrowia obywateli oraz efektywności systemu opieki zdrowotnej, który odnosi się do zmian społeczno-demograficznych oraz związanych ze stylem życia i pracy.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

V etap programu wieloletniego pn. „Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy” zakłada opracowanie innowacyjnych rozwiązań organizacyjnych i technicznych, ukierunkowanych na rozwój zasobów ludzkich oraz nowych wyrobów, technologii, metod i systemów zarządzania, których wykorzystanie przyczyni się do znaczącego ograniczenia liczby osób zatrudnionych w warunkach narażenia na czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe oraz ograniczenia związanych
z nimi wypadków przy pracy, chorób zawodowych i wynikających z tego strat ekonomicznych i społecznych.

W szczególności realizacja Programu pozwoli na:
- zwiększenie skuteczności działań w zakresie prewencji zagrożeń zawodowych w przedsiębiorstwach, z uwzględnieniem potrzeby zachowania zdolności do pracy w wydłużonym okresie aktywności zawodowej,
- podniesienie jakości zarządzania bezpieczeństwem i ochroną zdrowia w przedsiębiorstwach, z uwzględnieniem zarządzania wiekiem,
- zapewnienie nowoczesnego ujęcia problematyki bezpieczeństwa pracy i ergonomii w programach nauczania na wszystkich jego poziomach oraz doskonalenia kompetencji służb specjalistycznych.

Do celów szczegółowych programu należy zaliczyć:
- Opracowywanie i doskonalenie rozwiązań umożliwiających rozwój i zachowanie zdolności do pracy w celu zapobiegania wykluczeniu z rynku pracy, ze szczególnym uwzględnieniem osób starszych wiekiem i osób z niepełnosprawnościami;
- Rozwój metod i narzędzi do zapobiegania i ograniczania ryzyka zawodowego w środowisku pracy związanego z dynamicznym rozwojem technologii i procesów pracy;
- Stworzenie podstaw spełnienia wymagań wynikających z nowych dokumentów strategicznych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz postanowień dyrektyw Unii Europejskiej;
- Poszerzenie stanu wiedzy o przyczynach oraz skutkach wypadków przy pracy i chorób związanych z pracą oraz o opłacalności ekonomicznej działań prewencyjnych na poziomie państwa i przedsiębiorstwa;
- Kształtowanie i promocja kultury bezpieczeństwa przez doskonalenie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oraz rozwój nowoczesnego systemu edukacji i informacji społeczeństwa w powiązaniu z całym cyklem życia.

W V etapie programu istotny będzie rozwój kapitału ludzkiego i społecznego niezbędny do podjęcia wyzwań wynikających z dynamicznych zmian technologii i procesów pracy oraz stworzenia warunków do wydłużenia okresu aktywności zawodowej. Zatrzymanie pracowników starszych na rynku pracy wymaga między innymi znacznej intensyfikacji działań służących kształtowaniu odpowiednich warunków pracy. Należy również zwrócić szczególną uwagę na bezpieczeństwo pracy osób starszych, gdyż według statystyk GUS osoby starsze częściej ulegają śmiertelnym wypadkom przy pracy,a w przypadku ciężkich dłużej pozostają niezdolne do pracy. Rozwój przemysłu w krajach rozwiniętych jest w ostatnich latach zdominowany przez wdrażanie i upowszechnianie koncepcji odnoszących się do tzw. czwartej rewolucji przemysłowej, określanej też jako Przemysł 4.0. Planowany etap programu ukierunkowany będzie również na wyzwania w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii stawiane przez wspomnianą rewolucję przemysłową. Wiąże się to z dogłębną cyfryzacją procesów produkcji, a także z rozwojem nowych koncepcji technologicznych, takich jak m.in. inteligentne fabryki, systemy cyber-fizyczne, roboty współpracujące, przetwarzanie w chmurze, przemysłowy internet rzeczy oraz analityka big data. Rozwijana w ramach Przemysłu 4.0 m.in. koncepcja inteligentnej fabryki to zapewnienie projektowania i produkcji pojedynczych wyrobów pod indywidualne potrzeby klienta (customisation), a także szybka adaptacja procesów wytwórczych do zmian i sytuacji awaryjnych, zapewnienie efektywności wykorzystania zasobów i energii, rozszerzenie procesu produkcyjnego na dostawców i odbiorców, a także efektywne współdzielenie i wykorzystanie wiedzy, kompetencji i innowacyjności pracowników. Inteligentne systemy wytwarzania zostały zaliczone przez KE do Kluczowych Technologii Prorozwojowych (KETs), które mają strategiczne znaczenie dla przyszłego rozwoju gospodarczego UE.

Ważnym kierunkiem planowanego etapu programu będzie opracowanie innowacyjnych aplikacji szkoleniowych na bazie rzeczywistości wirtualnej (VR) oraz wzbogaconej (AR) dostosowanych do potrzeb różnych grup zawodowych.
V etap programu, podobnie jak poprzednie etapy, będzie składał się z dwóch części. Część A będzie obejmować realizację zadań w zakresie służb państwowych i będzie finansowana ze środków będących w dyspozycji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Część B, obejmująca realizację projektów w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych, będzie finansowana ze środków będących w dyspozycji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Łącznie w ramach programu będzie realizowanych ok. 150 zadań i przedsięwzięć.

W części A program będzie obejmował 4 grupy tematyczne:
1. ustalanie normatywów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy;
2. rozwój metod i narzędzi do zapobiegania i ograniczania ryzyka zawodowego w środowisku pracy;
3. rozwój systemu badań maszyn i innych urządzeń technicznych, narzędzi oraz środków ochrony zbiorowej i indywidualnej;
4. rozwój systemu edukacji, informacji i promocji w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

W części B program będzie obejmował 4 przedsięwzięcia:
1. Zachowanie zdolności do pracy;
2. Nowe i narastające czynniki ryzyka związane z nowymi technologiami i procesami pracy;
3. Inżynieria materiałowa i zaawansowane technologie na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy;
4. Kształtowanie kultury bezpieczeństwa.

 

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRPiPS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuStanisław Szwed Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRPiPS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIII kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 05.04.2019
Rejestr zmian