Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD131
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Celem projektowanej ustawy jest realizacja części postulatów podmiotów zajmujących się stosowaniem przepisów dotyczących pomocy społecznej w praktyce, jak również zmiana lub doprecyzowanie niektórych norm, których stosowanie spotykało się z trudnościami i różnym stosowaniem w praktyce. Przedłożony projekt ustawy ma charakter przekrojowy i dotyczy wielu zagadnień.
Zdiagnozowano problemy szczegółowe w zakresie:
- ograniczonej  dostępności do niektórych usług o charakterze pieniężnym i niepieniężnym;
- braku regulacji dotyczącej pilnego przyznawania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych;
- dostępności usług świadczonych w trybie dziennym w środowiskowych domach samopomocy ze względu na konieczność ponoszenia odpłatności za tego typu świadczone usługi;
- niedostatecznie uregulowanych kwestii dotyczących warunków pracy pracowników socjalnych, a także ich awansów oraz warunków dotyczących osób ubiegających się o certyfikat superwizora pracy socjalnej;
- zbyt małej liczby wykwalifikowanych, zgodnie z obowiązującymi normami, opiekunów zatrudnionych w placówkach dla osób bezdomnych (schroniskach dla osób bezdomnych, schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, noclegowaniach i ogrzewalniach);
- możliwości zawierania umów o prowadzeniu rodzinnych domów pomocy;
- konieczności doprecyzowania przepisów dotyczących cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą;
- zwiększenia skuteczności działań mających na celu zaprzestanie prowadzenia nielegalnej działalności polegającej na zapewnieniu  całodobowej opieki osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Proponowane zmiany regulują następujące kwestie:
1)  w zakresie pracowników socjalnych
uwzględniając postulaty organizacji zrzeszających pracowników socjalnych zmieniono szereg regulacji dotyczących możliwości wykonywania zawodu
- dodano kolejną kategorię osób, które mogą wykonywać zawód pracownika socjalnego (tj. osoby, które po dniu 1 stycznia 2014 r. ukończyły studia podyplomowe z zakresu metodyki i metodologii pracy socjalnej w szkole wyższej realizującej studia na kierunku praca socjalna lub w zakresie pracy socjalnej, po uprzednim ukończeniu studiów wyższych na kierunku: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie);
- doprecyzowano zakres wykonywanych czynności, praw i obowiązków, w tym wskazano, że pracownikowi socjalnemu zatrudnionemu w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie przysługuje pomoc psychologiczna, w przypadku wystąpienia sytuacji bezpośrednio zagrażających jego życiu lub zdrowiu w związku z wykonywanymi czynnościami służbowymi oraz pracownik ten ma prawo do szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego podczas wykonywania czynności zawodowych;
- zmieniono reguły przyznawania dodatków za pracę w terenie – będzie on przysługiwał za przeprowadzenia rodzinnego wywiad środowiskowego lub pracę socjalną a nie jak dotychczas – obie te czynności musiały być wykonywane łącznie;
- zwiększono kwotę dodatku do wynagrodzenia pracownika socjalnego zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy w samorządowych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, do którego podstawowych obowiązków należy świadczenie pracy socjalnej w środowisku lub przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych poza siedzibą jednostki – z 250 zł do 400 zł;
- dodano regulację, zgodnie z którą dodatek do wynagrodzenia pracownika socjalnego nie będzie uwzględniany przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę;
- zmniejszono okres pracy pracowników socjalnych, od którego uzależniony jest dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni,  z 5 lat do 3 lat;
- ustalono ścieżkę awansu zawodowego dla pracowników socjalnych, wprowadzono okresowe oceny (z możliwością kwestionowania ich wyników przez pracownika) oraz obowiązek awansowania w przypadku dwóch pozytywnych następujących po sobie okresowych ocen, gdy pracownik będzie spełniać wymogi dotyczące stażu pracy i kwalifikacji;
- dopuszczono również czasowo osoby spełniające określone warunki do egzaminu na superwizora pracy socjalnej bez konieczności odbywania szkolenia (tj. osoby posiadające wykształcenie uprawniające do wykonywania zawodu pracownika socjalnego oraz tytuł zawodowy magistra na jednym z kierunków lub w zakresie: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia,  politologia i nauki społeczne, polityka społeczna, praca socjalna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie, lub posiadające decyzję o uznaniu kwalifikacji w zawodzie regulowanym pracownika socjalnego na podstawie przepisów ustawy o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, które od dnia 1 stycznia 2010 r., przeprowadziły co najmniej 500 godzin konsultacji i poradnictwa dla pracowników socjalnych z zakresu umiejętności interpersonalnych i społecznych, metodyki pracy socjalnej, diagnozy socjalnej, warsztatu pracy pracownika socjalnego lub aksjologii pracy socjalnej - polegających na wzmacnianiu kompetencji zawodowych pracowników socjalnych, mogą przystąpić do egzaminu na superwizora pracy socjalnej w terminie nie dłuższym niż do  dnia 31 grudnia 2021 r., bez konieczności odbywania szkolenia, o którym mowa w art. 121a ust. 3 ustawy o pomocy społecznej);

2) kary za nielegalne placówki
- projekt zawiera propozycję zaostrzenia – podwyższenia kar za nielegalne prowadzenie działalności. Projektowane przepisy przewidują różne wysokości kar w zależności od liczby osób przebywających
w nielegalnej placówce, tj. w przypadku gdy w danej placówce przebywa od 1 do 10 osób – kara wyniesie 10 000 zł; od 11 do 30 osób – 20 000 zł, a powyżej 30 osób – 30 000 zł;
- zaproponowano również zwiększenie kar pieniężnych, o których mowa w art. 130 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej, w przypadku prowadzenia przez placówkę nadal tej samej lub innej działalności po uprawomocnieniu się  decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za prowadzenie bez zezwolenia wojewody placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku –  z 40 000 zł do 60 000 zł;
- zwiększono również kary pieniężne za nierealizowanie zaleceń pokontrolnych, tj. wysokość „od 200 do    6 000 zł” zwiększono do wysokości „od 500 do 12 000 zł.”

3) w zakresie dochodu
- definicja: doprecyzowano, że od przychodu odejmowane są koszty jego uzyskania – w celu ustalenia sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o pomoc społeczną a także w dochodzie tym nie będą uwzględniane składniki takie jak pomoc finansowa przyznawana  repatriantom, środki finansowe przyznawane w ramach działań podejmowanych przez organy publiczne mające na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska naturalnego (czyli z programu Czyste Powietrze, Stop Smog, itp.) oraz środki będące zwrotem kosztów jakie ponieśli rodzice niepełnosprawnego ucznia w związku z jego transportem do i ze szkoły, gdy nie ma możliwości zapewnienia takiego transportu przez gminę;
- zweryfikowane co 3 lata kryteria dochodowe będą obowiązywać od początku roku a nie jak dotychczas od 1 października – co ułatwi uwzględnianie zmian w budżetach jednostek samorządu terytorialnego.

4) świadczenia pieniężne
- uelastycznienie maksymalnej wysokości zasiłku okresowego przyznawanego osobie samotnie gospodarującej – dotychczas była ona na sztywno wskazana w ustawie i nie podlegała weryfikacji – zmiana była możliwa tylko zmianą ustawy i wynosi 418 zł. Zaproponowano więc by była ona zależna od weryfikowanej co 3 lata kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (aktualnie 528 zł);
- w związku z udziałem w pracach zespołów mającymi celu stworzenie m.in. definicji ubóstwa energetycznego, zaproponowano by jeden z przykładowych celów zasiłku celowego nie był utożsamiany jedynie z opałem (rozumianym jako paliwo stałe np. węgiel) - wskazano, że zasiłek celowy może być przeznaczony na pokrycie kosztów ogrzewania w tym (a nie tylko) opału.

5) świadczenia niepieniężne i procedura
- zmieniono wymogi dotyczące wykształcenia opiekunów wykonujących czynności w zakresie usług świadczonych w schronisku dla osób bezdomnych, w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, noclegowni czy ogrzewalni - rozszerzono zakres osób mogących ubiegać się o pracę w charakterze opiekuna poprzez zmniejszenie wymogu wykształcenia. Jednocześnie, w celu zapewnienia optymalnej jakości usług, dodano obowiązek posiadania doświadczenia w pracy z osobami bezdomnymi dla osób posiadających wykształcenie zasadnicze branżowe lub zasadnicze zawodowe. Zatem osoba z wykształceniem średnim i wyższym, ale bez doświadczenia będzie mogła być takim opiekunem. Wyjątek stanowią wymogi wobec opiekunów zatrudnionych w schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Z uwagi na specyficzne potrzeby beneficjentów tego rodzaju wsparcia zachowany został wobec opiekunów zatrudnionych w przedmiotowych placówkach wymóg udokumentowanego co najmniej rocznego doświadczenia zawodowego, polegającego na świadczeniu usług opiekuńczych osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, niezależnie od poziomu wykształcenia osób zatrudnianych na tym stanowisku;
- wprowadzono ustawową możliwość przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych w trybie pilnym – decyzja będzie mogła zostać wydana już po faktycznym rozpoczęciu świadczenia niezbędnych w danym przypadku usług;
- zrezygnowano z odpłatności za korzystanie z usług świadczonych w trybie dziennym w środowiskowych domach samopomocy (aktualnie jest możliwość nałożenia odpłatności, która stanowi dochód budżetu państwa) i wprowadza się możliwość dofinansowania zadania zleconego jst jakim jest prowadzenie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi ze  środków własnych;
- poszerzono możliwość realizacji usług w ramach rodzinnego domu również o podmioty działające na terenie gminy sąsiadującej z gminą, która zawiera umowę na prowadzenie tego typu działalności, pod warunkiem braku możliwości realizacji takiej umowy z podmiotem działającym na jej terenie;
- wprowadzono możliwość wspólnego kierowania – do jednego dps – członków rodziny np. małżonków lub rodzica z pełnoletnim dzieckiem nawet, gdy kwalifikują się do różnego typu placówek;
- doprecyzowano kwestię ponoszenia wydatków na mieszkańców w prywatnych domach pomocy społecznej (pewne kwestię mogą zostać uregulowane w umowie lub regulaminie domu – co wydawało się oczywiste, gdyż są to podmioty prowadzące w całości działalność komercyjną – jednak w celu usunięcia istniejących w praktyce wątpliwości – przepis doprecyzowano);
- wprowadzono możliwość innej formy zatrudnienia personelu w placówkach całodobowej opieki uwzględnianego przy obliczaniu wskaźnika zatrudnienia we wprowadzonych w zeszłym roku standardach – zgodnie z informacjami z urzędów wojewódzkich niewielka liczba podmiotów będzie spełniała obecnie obowiązujące wymogi;
- wprowadzono regulację analogiczną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w przypadku błędnego ustalenia wysokości odpłatności za przyznane świadczenia niepieniężne, np. w sytuacji niepoinformowania o zmianie sytuacji dochodowej lub sfałszowaniu danych;
- na skutek postulatu gmin posiadających na swym terenie kilku prywatnych domów pomocy społecznej lub placówek całodobowych – zmieniono regulacje w zakresie właściwości gminy przyznającej świadczenie z pomocy społecznej i wskazano, że gminą właściwą do przyznania świadczenie jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania sprzed pobytu w tego typu podmiocie;
- doprecyzowano kwestie związane z ustalaniem odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej od osób obowiązanych – małżonka, zstępnych w wstępnych – w zakresie zwolnień i przerzucenia w związku z tym ciężaru ponoszenia kosztów odpłatności – w propozycji wprost wskazano, że zmiana wysokości opłaty u jednej z osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, np. w sytuacji zmiany jej sytuacji dochodowej, nie powinna wpływać na wysokość odpłatności ponoszoną przez inną osobę ponoszącą odpłatność (odpłatność tej drugiej osoby w takim przypadku nie powinna być zwiększana);
- doprecyzowano maksymalną granicę potrąceń na świadczeniach z pomocy społecznej – ustalono ją na poziomie 50 % - do tej pory nie była oba w ogóle wskazana;
- doprecyzowano że gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych są jednymi z podmiotów, od których ośrodek pomocy społecznej może żądać niezbędnych z punktu widzenia ustalenia prawa do świadczeń informacji;
- doprecyzowano kwestię podjęcia zawieszonego postępowania przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego, gdy organ w inny sposób niż od strony dowie się, że wydane zostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności;
- doprecyzowano wzajemne prawa i obowiązki pracowników i ośrodków uczestniczących w zawieraniu kontraktu socjalnego z osobą bezdomną – wprost wskazano, że kontrakt socjalny z osobą bezdomną zawiera pracownik socjalny ops właściwego ze względu na miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie i to on odpowiada za realizację oraz ocenę realizacji działań zawartych w kontrakcie. Natomiast przed zawarciem tego kontraktu – jego treść uzgadnia się z pracownikiem socjalnym ops właściwego ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały osoby bezdomnej – gdyż to ten ośrodek co do zasady jest właściwy do udzielania wsparcia osobie bezdomnej (i co do zasady pokrywania w związku z tym kosztów udzielonej pomocy).  

6) inne oraz zmiany doprecyzowujące
- wprowadzono możliwość realizacji programu resortowego ustanowionego przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przy współpracy z wojewodą;
- doprecyzowano kwestię pomocy udzielanej cudzoziemcom, np. doprecyzowano obowiązki poszczególnych starostów w sytuacji, gdy zmieniło się miejsce zamieszkania cudzoziemca realizującego program na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRPiPS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuIwona Michałek Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRPiPS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIV kwartał 2020 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-

Opcje strony

do góry