Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów


Numer projektuUB3
Tytuł
Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

W związku z koniecznością dostosowania przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1222, z późn. zm.), dalej u.s.m., do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego niezbędnym jest podjęcie prac legislacyjnych w tym zakresie.
Trybunał Konstytucyjny (TK) uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy określające:
1. Warunki finansowe nabywania własności lokali przez najemców dawnych mieszkań zakładowych, przejętych nieodpłatnie przez spółdzielnie mieszkaniowe.
W wyroku z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt P 17/10 TK stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, są niezgodne z Konstytucją w zakresie uprzywilejowania najemców byłych mieszkań zakładowych nieodpłatnie przejętych przez spółdzielnie w stosunku do pozostałych najemców lokali oraz członków spółdzielni, którzy z tytułu nabycia własności lokalu muszą ponieść dodatkowe opłaty. TK stwierdził, że regulacja przewidująca możliwość uzyskania przez najemców dawnych mieszkań zakładowych nieodpłatnie przejętych przez spółdzielnie mieszkaniowe prawa własności zajmowanych lokali po spłacie wyłącznie zadłużenia z tytułu świadczeń wynikających z umowy najmu jest niezgodna z Konstytucją.
Do tzw. mieszkań  zakładowych, o których mowa w art. 48 ust. 1 usm, należały mieszkania przedsiębiorstw państwowych, państwowych osób prawnych oraz państwowych jednostek organizacyjnych. Na skutek wyroku TK, z uwagi na brak regulacji ustawowych, najemcy lokali przejętych nieodpłatnie przez spółdzielnie nie mogą nabywać ich własności. Najemcy mogą nabywać własność zajmowanych przez siebie lokali jedynie wtedy, gdy spółdzielnie nabyła te lokale odpłatnie.
Wygaśnięcie z dniem 22 lutego 2013 r. (wskutek wejścia w życie orzeczenia TK)  mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów spowodowało brak regulacji w omawianym zakresie.
W wyroku z dnia 15 lipca 2009 r. sygn. akt K 64/07, TK zakwestionował art. 48 ust. 3 usm, zgodnie z którym, jeżeli spółdzielnia mieszkaniowa nabyła mieszkanie zakładowe nieodpłatnie, najemca chcący nabyć mieszkanie nieodpłatnie, powinien dodatkowo pokryć koszty dokonanych przez spółdzielnię nakładów koniecznych przeznaczonych na utrzymanie budynku, w którym znajduje się ten lokal. TK stwierdził, że kwestionowany przepis stanowi ingerencję w przysługujące spółdzielni mieszkaniowej prawo własności, polegającą na takim jego ograniczeniu, które nie znajduje dostatecznego uzasadnienia i nie spełnia konstytucyjnych warunków dopuszczalności ograniczeń o tak daleko idącym zakresie.
TK w postanowieniu sygnalizacyjnym z dnia 14 lutego 2012 r. (sygn. akt S 1/12), wskazał na pilną potrzebę uregulowania kwestii uprawnień przysługujących najemcom dawnych mieszkań zakładowych, przejętych nieodpłatnie przez spółdzielnie mieszkaniowe.

2. Zasady zwrotu wkładu mieszkaniowego w sytuacji wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
W wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r. (sygn. akt K 36/12) TK zakwestionował możliwość uregulowania w statucie zasad rozliczenia z tytułu zwrotu wkładu mieszkaniowego, w sytuacjach, gdy lokal mieszkalny nie podlega zbyciu w drodze przetargu. Charakter statutu wyklucza możliwość kształtowania w jego treści relacji z osobami niebędącymi członkami spółdzielni. Sytuacje te występują wtedy, gdy np. spółdzielnia nie posiada prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego gruntu, na którym znajduje się budynek, a także w przypadku rozliczeń wkładu mieszkaniowego pomiędzy członkami rodziny. TK uznał, że zasady rozliczeń z tytułu zwrotu wkładu mieszkaniowego powinny być określone w ustawie jednakowo dla wszystkich spółdzielni.
Wskutek orzeczenia TK z dniem 16 lipca  2013 r. utracił moc obowiązującą przepis pozwalający regulować w statucie zasady zwrotu wkładu mieszkaniowego w sytuacji wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Brak regulacji w tym zakresie oznacza:
- brak  zasad zwrotu wkładów mieszkaniowych w sytuacji, gdy lokal nie jest zbywany w drodze przetargu oraz
- brak możliwości realizacji roszczeń osób upoważnionych do otrzymania wkładu mieszkaniowego.

3. Zasady uzyskania członkostwa w spółdzielniach mieszkaniowych.
W wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt K 60/13) TK orzekł m.in., że:
- art. 3 ust. 1 i 3 usm w zakresie, w jakim dopuszcza członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej podmiotów, którym nie przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo odrębnej własności lokalu lub ekspektatywa odrębnej własności lokalu, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji,
- art. 171 ust. 6 usm w zakresie, w jakim do powstania członkostwa spółdzielni nabywcy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, a także spadkobiercy, zapisobiorcy i licytanta wymaga spełnienia innych przesłanek niż złożenie przez te osoby deklaracji przystąpienia do spółdzielni, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
- art. 19 ust. 2 usm w związku z art. 16 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 21), dalej u.p.s., w zakresie, w jakim uzależnia skuteczne nabycie ekspektatywy odrębnej własności lokalu od przyjęcia w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej, jest niezgodny z art. 58 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji,
- art. 26 § 2 ups w zakresie, w jakim nie przewiduje prawa byłego członka spółdzielni mieszkaniowej, któremu przysługuje odrębna własność lokalu, do odpowiedniej części funduszu remontowego, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 i z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W ww. orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny wywiódł cechy – rodzaj interesu, którym powinna legitymować się osoba ubiegająca się o członkostwo w danej spółdzielni, z istoty funkcjonowania spółdzielni mieszkaniowych (odróżniającą ją od innych spółdzielni), określonej w dotychczasowych przepisach art. 1 usm, gdzie celem spółdzielni mieszkaniowej jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych i innych potrzeb członków oraz ich rodzin, przez dostarczanie członkom samodzielnych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, a także lokali o innym przeznaczeniu.
Ponadto dotychczasowe przepisy usm oprócz głównego celu spółdzielni mieszkaniowej, tj. dostarczania członkom lokali mieszkalnych, przewidywały także cele pomocnicze, poprzez choćby prowadzenie innej działalności gospodarczej w zakresie usług, handlu i budownictwa, oraz umożliwiały prowadzenie działalności społecznej, oświatowej i kulturalnej na rzecz swoich członków (art. 4 ust. 5 usm).
W świetle wyroku Trybunału „osoby, które nie mają interesu polegającego na zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych lub polegających na dostarczaniu lokali o innym przeznaczeniu przez daną spółdzielnię mieszkaniową, a więc którym nie przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo odrębnej własności lokalu lub ekspektatywa odrębnej własności lokalu – nie mogą być jej członkami. W szczególności nie mogą być członkami spółdzielni mieszkaniowych osoby, które upatrują swój interes tylko w innej, pomocniczej działalności spółdzielni. Ma ona bowiem charakter związany z celem podstawowym i nie może być realizowana odrębnie. Członkami spółdzielni mieszkaniowej nie mogą być również członkowie organów spółdzielni i osoby w niej zatrudnione, jeżeli nie posiadają wyżej wskazanych praw do lokalu, a także osoby, które będąc członkami spółdzielni, zbyły lub w inny sposób utraciły prawo do lokalu (np. wygaśnięcie umowy najmu lokalu użytkowego) w spółdzielni lub w budynkach przez nią zarządzanych.

W dniu 27 września 2016 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przyjęcia „Narodowego Programu Mieszkaniowego”. W przedmiotowym Programie przewiduje się m.in. rozwój spółdzielczości mieszkaniowej w segmencie dostępnych mieszkań – aktywizację nowego budownictwa lokatorskiego. Wobec powyższego celem projektu jest również eliminacja barier w segmencie spółdzielczych praw lokatorskich.
Projektowana ustawa przewiduje także zmianę ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 2014 r., poz. 101, z późn. zm.), skutkującą wyłączeniem spod egzekucji opłat za media (np. prąd, woda, gaz) wnoszonych przez osoby zamieszkujące w zasobach spółdzielni mieszkaniowej z uwagi na to, iż w świetle obecnie obowiązujących przepisów opłaty te podlegają egzekucji, co skutkuje powstaniem zaległości płatniczych wobec dostawców mediów.
Projekt przewiduje również zmianę art. 91 u.p.s., poprzez dodanie § 4, skutkującą wyłączeniem osób, pełniących określone funkcje, do przeprowadzenia lustracji działalności spółdzielni mieszkaniowej oraz zmianę art. 93a u.p.s., która modyfikuje zakres uprawnień ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa wobec spółdzielni mieszkaniowych.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Projektowana ustawa o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych ma na celu:
- dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lutego 2012 r. (sygn. akt P 17/10), postanowienia sygnalizacyjnego z dnia 14 lutego 2012 r. (sygn. akt S 1/12), wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r. (sygn. akt K 36/12) oraz wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt K 60/13),
- wprowadzenie rozwiązań służących realizacji przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 27 września 2016 r. „Narodowego Programu Mieszkaniowego”.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMIiB
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuKazimierz Smoliński Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMIiB
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMZREALIZOWANY - Rada Ministrów przyjęła 30 maja 2017 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji 9 czerwca 2017, 14:51
Rejestr zmian