Podstawy prawne

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Art.  146
1. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Do Rady Ministrów należą sprawy polityki państwa niezastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego.
3. Rada Ministrów kieruje administracją rządową.
4. W zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególności:
   
 1) zapewnia wykonanie ustaw,
 2) wydaje rozporządzenia,
 3) koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej,
 4) chroni interesy Skarbu Państwa,
 5) uchwala projekt budżetu państwa,
 6) kieruje wykonaniem budżetu państwa oraz uchwala zamknięcie rachunków państwowych i sprawozdanie z wykonania budżetu,
 7) zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek publiczny,
 8) zapewnia bezpieczeństwo zewnętrzne państwa,
 9) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi,
 10) zawiera umowy międzynarodowe wymagające ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy międzynarodowe,
 11) sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju oraz określa corocznie liczbę obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej,
 12) określa organizację i tryb swojej pracy.

Art. 148
Prezes Rady Ministrów:

1) reprezentuje Radę Ministrów;
2) kieruje pracami Rady Ministrów;
3) wydaje rozporządzenia;
4) zapewnia wykonywanie polityki Rady Ministrów i określa sposoby jej wykonywania;
5) koordynuje i kontroluje pracę członków Rady Ministrów;
6) sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym w granicach i formach określonych w Konstytucji i ustawach;
7) jest zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji rządowej.

Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 392 ze zm.).

Ustawa o Radzie Ministrów kształtuje ogólne ramy kompetencji kontrolnych członków Rady Ministrów w administracji rządowej poprzez ujęcie nadzoru i kontroli ministra nad działalnością podporządkowanych organów, urzędów i jednostek (art. 34); nadzoru ministra nad działalnością urzędów centralnych (art. 35) i terenowych organów administracji (art. 7 ust. 4 pkt 2), a także możliwości tworzenia w ministerstwach w szczególności komórki: kontroli, skarg i wniosków, audytu wewnętrznego (art. 39 ust. 3 pkt 2).

Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz. U. Nr 185, poz. 1092)

Ustawa o kontroli w administracji rządowej, obowiązująca od 1 stycznia 2012 r., jest pierwszym po 1989 r. aktem prawnym kompleksowo regulującym zasady i tryb prowadzenia kontroli przez organy administracji rządowej.
Przyjęcie tej ustawy jest wyrazem podniesienia rangi kontroli instytucjonalnej w administracji rządowej, a określony w przepisach ustawy cel kontroli, jakim jest nie tylko usunięcie nieprawidłowości, ale również usprawnianie kontrolowanych zadań czy jednostek, stawia kontrolę w rzędzie istotnych narzędzi służących doskonaleniu funkcjonowania administracji.

Ustawa, poprzez określenie jednolitych zasad i procedur, zgodnych z międzynarodowymi standardami w tym zakresie, porządkuje system kontroli w administracji rządowej. Wprowadza jeden, wspólny tryb prowadzenia kontroli, określa organy właściwe w sprawach kontroli, reguluje uprawnienia i obowiązki kontrolującego i kontrolowanego oraz sposób dokumentowania kontroli i jej wyników.

Określona w ustawie procedura kontrolna w zakresie:

  • sposobu dokumentowania wyników – wprowadza opracowanie jednego dokumentu łączącego w sobie elementy prezentacji ustalonego stanu faktycznego oraz oceny kontrolowanej działalności;
  • ochrony osób informujących o nieprawidłowościach – wprowadza rozwiązanie umożliwiające zachowanie anonimowości osobom składającym wyjaśnienia;
  • kontradyktoryjności procesu kontrolnego – przewiduje możliwość przekazywania projektu wystąpienia pokontrolnego byłemu kierownikowi jednostki kontrolowanej, odpowiedzialnemu za stwierdzone nieprawidłowości.

Ustawa uregulowała kompetencje Prezesa Rady Ministrów do koordynacji działalności kontrolnej organów administracji rządowej, poprzez skonkretyzowanie w art. 8 uprawnień Prezesa Rady Ministrów w tym obszarze.

Na podstawie art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.) Szef Służby Cywilnej może zwrócić się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli w zakresie zadań wynikających z ustawy o służbie cywilnej. Kontrola ta od 1 stycznia 2012 r. przeprowadzana jest w trybie ustawy o kontroli w administracji rządowej.

Tekst ustawy:

http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111851092

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.).

Ustawa o finansach publicznych między innymi uregulowała kompetencje w zakresie:

  1. sprawowania przez dysponentów nadzoru i kontroli w częściach budżetowych (art. 175 ust. 1):

1) nad całością gospodarki finansowej podległych im jednostek organizacyjnych, w tym nad dokonywaniem przez te jednostki wstępnej oceny celowości poniesionych wydatków oraz realizacją właściwych procedur;
2) wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa;
3) realizacji zadań finansowanych z budżetu państwa;
4) efektywności i skuteczności realizacji planów w układzie zadaniowym na podstawie mierników stopnia realizacji celów.

  1. przedmiotu nadzoru i kontroli(art. 175 ust. 2):

1) prawidłowość i terminowość pobierania dochodów;
2) zgodność wydatków z planowanym przeznaczeniem;
3) prawidłowość wykorzystania środków finansowych, w tym zakres zrealizowanych zadań;
4) wysokość i terminy przekazywania dotacji;
5) prawidłowość wykorzystania dotacji udzielonych z budżetu państwa, pod względem zgodności z przeznaczeniem oraz wysokości wykorzystanej dotacji a stopniem realizacji zadań przewidzianych do sfinansowania dotacją z budżetu państwa.

  1. kontroli zarządczej w jednostkach sektora finansów publicznych stanowiącej ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy (art. 68 – 71).
  2. audytu wewnętrznego, jako działalności niezależnej i obiektywnej, której celem jest wspieranie ministra kierującego działem lub kierownika jednostki w realizacji celów i zadań przez systematyczną ocenę kontroli zarządczej oraz czynności doradcze (art. 272 – 296).

Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 2234 ze zm.).

Ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie kształtuje ogólne ramy kompetencji kontrolnych w administracji rządowej (w tym kryteria kontroli) na poziomie wojewódzkim poprzez ujęcie kontroli zadań z zakresu administracji rządowych realizowanych przez:

  1. jednostki samorządu terytorialnego, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumienia z organami administracji rządowej. (art. 3 ust.2);
  2. organy rządowej administracji zespolonej w województwie w zakresie zadań wynikających z ustaw i innych aktów prawnych wydanych na podstawie upoważnień w nich zawartych, ustaleń Rady Ministrów oraz wytycznych i poleceń Prezesa Rady Ministrów (art. 28 ust. 1 pkt 1);
  3. organy samorządu terytorialnego i inne podmioty, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumienia z organami administracji rządowej (art. 28 ust. 1 pkt 2);
  4. organy niezespolonej administracji rządowej działające w województwie w ramach wykonywania zadań wynikających z ustaw i innych aktów prawnych wydanych na podstawie upoważnień w nich zawartych – jednakże tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 2).

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1559)

Ustawa o służbie cywilnej wskazuje kompetencje dyrektora generalnego, jako odpowiedzialnego za sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem kontroli i audytu wewnętrznego w urzędzie (art. 25 ust. 4 pkt 1 lit. h).

Standardy kontroli w administracji rządowej

Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej w art. 8 ust. 1 pkt 3 upoważniła Prezesa Rady Ministrów do określenia standardów kontroli w administracji rządowej. W dniu 31 sierpnia 2017 r. Standardy kontroli w administracji rządowej, przygotowane przez Centrum Oceny Administracji zostały podpisane przez Szefa KPRM, działającego z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów. Obowiązek publikacji Standardów w Biuletynie Informacji Publicznej KPRM został wskazany w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o kontroli.
Do 30 sierpnia 2017 r. obowiązywały Standardy kontroli w administracji rządowej z 10 lutego 2012 r. Natomiast wcześniej do 31 grudnia 2011 r. obowiązywały postanowienia Wytycznych w sprawie kontroli w administracji rządowej, wydanych przez Szefa KPRM 14 lipca 2009 r., na podstawie art. 29 pkt 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.).

Aktualne standardy kontroli w administracji rządowej:

Standardy kontroli w administracji rządowej (pismo przewodnie)
Standardy kontroli w administracji rządowej z 31 sierpnia 2017 r.
Standardy kontroli w administracji rządowej z 31 sierpnia 2017 r. (wersja edytowalna)
Standardy kontroli w administracji rządowej z 31 sierpnia 2017 r. (skan)

Poprzednie wersje dokumentów:

Standardy kontroli w administracji rządowej z 10 lutego 2012 r.
Standardy kontroli w administracji rządowej z 10 lutego 2012 r. (skan)
Wytyczne w sprawie kontroli w administracji rządowej z 14 lipca 2009 r.

Data publikacji : 10.05.2019

Rejestr zmian Wersje dokumentu
Autor : Centrum Oceny Administracji
Osoba publikująca: Beata Żmijewska
Centrum Informacyjne Rządu

liczba wejść: 780