Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD509
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy o Polskiej Akademii Nauk oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Celem projektu ustawy jest unormowanie kwestii minimalnego wynagrodzenia w odniesieniu do pracowników jednostek naukowych Polskiej Akademii Nauk (dalej: „PAN”), a także materii dotyczącej kosztów uzyskiwania przychodów przez pracowników wykonujących zadania związane z prowadzeniem działalności naukowej w niektórych podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki.
W aktualnym stanie prawnym ustawa z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. z 2018 r. poz. 1475, z późn. zm.) nie normuje materii minimalnych wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w jednostkach naukowych PAN. Tym samym mają w tym zakresie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2018 r. poz. 2177), które jednak nie uwzględniają specyfiki PAN, a w szczególności złożonej struktury tej instytucji oraz różnorodnych zadań wykonywanych przez pracowników jednostek naukowych PAN. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że akt prawny mający charakter systemowy, tj. ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. − Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, z późn. zm.) w art. 137 normuje kwestię minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego osób na stanowiskach nauczycieli akademickich. Wynagrodzenie to ustalono procentowo przez odniesienie do minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego profesora, które określa minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w rozporządzeniu. Podobna regulacja powinna dotyczyć pracowników naukowych PAN, tym bardziej, że do nauczycieli akademickich zalicza się 3 grupy pracowników: dydaktycznych, badawczych i badawczo-dydaktycznych. Regulacja minimalnego wynagrodzenia dotyczy wszystkich 3 grup bez wyjątku, a nie wyłącznie dydaktyków.
Biorąc pod uwagę warunki panujące na rynku pracy, konieczne jest zagwarantowanie naukowcom stabilnego wynagrodzenia, co pozwoli zatrzymać odpływ pracowników naukowych i utrzymać wysoki poziom naukowy prezentowany przez naukowców PAN. Według Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, na dzień 23 kwietnia 2019 r. było to: 4 348 osób (4 100,2 etaty). Ta stosunkowo niewielka grupa spośród  125 643 nauczycieli akademickich, pracowników naukowych oraz inżynieryjno-technicznych w skali kraju, w tym 98 912 nauczycieli akademickich (94 135,6 etatów w przeliczeniu na pełny etat) oraz 9 735 pracowników naukowych (9 219,108 etatów w przeliczeniu na pełny etat), generuje osiągnięcia naukowe notowane w rankingach międzynarodowych na czołowych pozycjach, otrzymując jednocześnie nieadekwatne wynagrodzenie. Według danych PAN na dzień 30 czerwca 2018 r. , na 740,7 etatów profesorskich,  w przypadku 516,5 etatów wynagrodzenie zasadnicze znajdowało się poniżej minimum przyjętego w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, natomiast w przypadku profesorów instytutów i adiunktów było to odpowiednio: 668,4 na 872,9 etatów i 1211,3 na 1480,3 etatów.
Dla przykładu, w części instytutów naukowych PAN średnie wynagrodzenie profesora jest niższe niż minimalne wynagrodzenie profesora uczelni (5320 zł brutto), a średnie wynagrodzenie adiunktów i asystentów, a więc młodych naukowców, jest niższe niż stypendium dla doktoranta zagwarantowane w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. − Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (3168 zł brutto). Dane powyższe nie uwzględniają wynagrodzeń z pozyskanych grantów, jednakże należy mieć na uwadze, że granty pozyskują zarówno pracownicy uczelni, jak i jednostek naukowych PAN, czy instytutów badawczych. Projektowana regulacja – tak jak to miało miejsce w przypadku przepisów dotyczących nauczycieli akademickich − nie jest powiązana z kategorią naukową jednostki, lecz ma na względzie zagwarantowanie minimalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego, pozwalającego na koncentrację na zadaniach związanych z wykonywaną pracą.
Podobnie jak w przypadku nauczycieli akademickich, proponuje się również wprowadzenie zasady, w myśl której wykonywanie obowiązków pracownika naukowego stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1191 i 1293). Pozwoli to na zrównanie statusu nauczycieli akademickich i pracowników naukowych, o co postuluje także środowisko naukowe PAN.
Analogicznie jak w przypadku wprowadzenia do ustawy ww. regulacji w odniesieniu do pracowników naukowych zatrudnionych w jednostkach naukowych PAN, w art. 2−4 projektowanej ustawy zaproponowano dodanie w ustawie z dnia 26 czerwca 1997 r. o Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (Dz. U. poz. 674), w ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. poz. 534) przepisów wprowadzających zasadę, że wykonywanie obowiązków przez pracownika naukowego instytutu badawczego i pracownika pionu badawczego zatrudnionego w Centrum Sieci Badawczej Łukasiewicz i instytutach Sieci Badawczej Łukasiewicz stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Zaproponowane zmiany mają na celu zrównanie statusu wskazanych pracowników, których praca ma charakter indywidualny i twórczy, z osobami zatrudnionymi na stanowiskach nauczycieli akademickich.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Dążąc do postulowanego przez środowisko naukowe PAN zrównania statusu pracowników naukowych zatrudnionych w jednostkach naukowych Akademii z nauczycielami akademickimi zatrudnionymi w uczelniach, zaproponowano dodanie nowego art. 91a, zgodnie z którym – analogicznie jak w przypadku nauczycieli akademickich – wysokość miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w jednostce naukowej Akademii dla pracownika naukowego nie będzie mogła być niższa niż 50% wynagrodzenia profesora, określonego na podstawie przepisów, o których mowa w art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Obecnie wysokość minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej wynosi 6410,00 zł. Zgodnie z zaproponowaną regulacją minimalne wynagrodzenie zasadnicze w jednostce naukowej Akademii dla pracownika naukowego powinno wynosić nie mniej niż 50% wynagrodzenia profesora, przy czym:
1) dla profesora – nie mniej niż 100% ww. kwoty;
2) dla profesora instytutu – nie mniej niż 83%;
3) dla adiunkta – nie mniej niż 73%.

Celem zrównania statusu pracowników naukowych zatrudnionych w jednostkach naukowych Akademii z nauczycielami akademickimi, zaproponowano również dodanie w art. 91a ust. 2 – analogicznej do art. 116 ust. 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – regulacji wskazującej, że wykonywanie obowiązków pracownika naukowego stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w ustawie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Z uwagi na potrzebę jednolitego traktowania pracowników naukowych wykonujących analogiczne obowiązki, zatrudnionych zarówno na uczelniach, w jednostkach naukowych Polskiej Akademii Nauk, w instytutach  badawczych i w pionie badawczym Sieci Badawczej Łukasiewicz, zaproponowano w art. 2 i art. 3 projektowanej ustawy dodanie w ustawie z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 736 i 1669) oraz w ustawie z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz przepisów wprowadzających zasadę, że wykonywanie obowiązków przez pracownika naukowego instytutu badawczego i pracownika pionu badawczego zatrudnionego w Centrum Łukasiewicz i instytutach Sieci Badawczej Łukasiewicz stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMNiSW KPRM
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuSebastian Skuza Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMNiSW
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIII kwartał 2019 r. - ZREALIZOWANY RM przyjęła 9 lipca 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 10.07.2019
Rejestr zmian