Archiwalny wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów z okresu 1 września 2011 – 4 grudnia 2015

Numer projektuUA44
Tytuł

Projekt ustawy o biegłych sądowych

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Celem projektu jest:
1. Uregulowanie problematyki biegłych sądowych w sposób zapewniający dostęp do wysoko kwalifikowanego korpusu ekspertów wpisanych na listy biegłych sądowych, które powinno wpłynąć na usprawnienie toku postępowań sądowych oraz przygotowawczych.
2. Uregulowanie zasad ustanawiania i weryfikacji „biegłych instytucjonalnych" oraz sprawowania nad nimi nadzoru.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

1. Status biegłych sądowych
W zakresie statusu biegłego przewiduje się przyznanie ochrony prawnej, jaka przysługuje funkcjonariuszom publicznym. Ochrona ta będzie przysługiwała biegłemu wyłącznie przy wykonywaniu czynności związanych z wydaniem opinii i będzie obejmowała działania biegłego związane z realizacją zlecenia organu procesowego.
Projekt zakłada przyznanie prawa posługiwania się tytułem „biegłego sądowego" jedynie osobom wpisanym na listę biegłych sądowych. Posługiwanie się tytułem będzie dopuszczalne wyłącznie przy wykonywaniu czynności na zlecenie uprawnionego podmiotu oraz w związku z podawaniem informacji o jego posiadaniu do informacji publicznej (np. na stronach internetowych, w notach biograficznych, życiorysach).

2. Warunki nabywania, zawieszenia i utraty prawa do wykonywania czynności biegłego sądowego
W projekcie szczegółowo zostaną uregulowane warunki, jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o ustanowienie biegłym sądowym. W tym zakresie zostanie wprowadzony wymóg posiadania obywatelstwa polskiego lub jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, znajomości języka polskiego w zakresie niezbędnym do pełnienia funkcji biegłego, pełnej zdolności do czynności prawnych, posiadania teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych oraz trzyletniego doświadczenia w dziedzinie, w jakiej osoba ma zostać ustanowiona biegłym, braku orzeczonego zakazu wykonywania zawodu w tej dziedzinie, niekaralności za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz rękojmi należytego wykonywania funkcji biegłego, jako przesłanek ustanowienia biegłym.
Przewiduje się wprowadzenie w projektowanej ustawie instytucji zawieszenia prawa do wykonywania czynności biegłego. Przesłanką obligującą do zastosowania tego środka będzie prowadzenie przeciwko biegłemu sądowemu postępowania o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, natomiast przesłankami umożliwiającymi jego zastosowanie, prowadzenie przeciwko biegłemu postępowania o nieumyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub nieumyślne przestępstwo skarbowe, prowadzenie wobec biegłego postępowania dyscyplinarnego bądź w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, mogącego skutkować utratą uprawnień zawodowych, a także wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenia biegłego z listy biegłych. Zawieszenie biegłego będzie również mogło nastąpić w przypadku wniesienia przeciwko biegłemu subsydiarnego aktu oskarżenia w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.
Zawieszenie uniemożliwi powoływanie biegłego do sporządzania nowych opinii. Jednocześnie projekt będzie przewidywał możliwość powoływania nowego biegłego w postępowaniach, w którym zawieszony biegły był powołany do wydania opinii. Na prezesa sądu okręgowego zostanie nałożony obowiązek niezwłocznego powiadamiania organów procesowych o zawieszeniu biegłego.
Przesłankami skreślenia z listy biegłych będą:
 - prośba biegłego,
 - utrata warunków ustanowienia biegłym, albo stwierdzenie, że biegły w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal nie odpowiada,
 - inne ważne powody, w szczególności nienależyte wykonywanie czynności biegłego.

3. Tryb nabywania i utraty statusu biegłego sądowego
Biegłych sądowych będzie ustanawiał prezes sądu okręgowego w drodze decyzji administracyjnej. Kadencja biegłego będzie trwać pięć lat, z możliwością ponownego ustanowienia po jej upływie. Biegły sądowy będzie powoływany przy jednym sądzie okręgowym. Odrębna regulacja wprowadzi centralną elektroniczną listę biegłych. Biegli będą ustanawiani dla poszczególnych gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła oraz innych dziedzin.
Kandydaci na biegłych sądowych zostaną zobligowani do przedstawienia prezesowi sądu okręgowego opinii właściwych organów samorządu zawodowego (tak ustawowego, jak i dobrowolnego), stowarzyszeń zrzeszających osoby wykonujące określony zawód bądź działalność oraz zakładu pracy, w którym kandydat na jest zatrudniony. Podmiot opiniujący kandydata na biegłego powinien mieć możliwość zapoznania się z dokumentami złożonymi przez niego w toku postępowania, a także, w razie potrzeby, wezwać kandydata do ich uzupełnienie bądź złożenia dodatkowych wyjaśnień w formie pisemnej bądź ustnej. Opinia taka winna służyć pomocą w dokonaniu oceny, czy dana osoba legitymuje się niekwestionowanymi kwalifikacjami, stanowiącym warunek ustanowienia biegłym, a także czy daje gwarancję należytego wykonywania czynności biegłego.
Proponuje się również wyposażenie prezesa sądu okręgowego w uprawnienie do powoływania komisji (bądź indywidualnych ekspertów), w celu zaopiniowania przygotowania zawodowego kandydata na biegłego. Możliwość zastosowania tego trybu byłaby uwarunkowana brakiem podmiotów, o których mowa w poprzednim akapicie, władnych wydać opinię, brakiem możliwości bądź odmową jej sporządzenia z jakichkolwiek przyczyn, ewentualnie także samą treścią opinii, która w ocenie prezesa sądu okręgowego nie rozstrzygałaby wątpliwości co do kwalifikacji osoby ubiegającej się o ustanowienie biegłym. W przypadku podjęcia decyzji o powołaniu komisji składałyby się ona z uznanych specjalistów z dziedziny będącej przedmiotem specjalności opiniowanego biegłego. W ustawie określone zostaną zasady wynagradzania członków komisji i ekspertów. Będą oni powoływani w drodze zarządzenia przez prezesa właściwego sądu okręgowego do zaopiniowania konkretnej kandydatury. Ocena kandydata na biegłego byłaby dokonywana na podstawie przedstawionych przez niego dokumentów i rozmowy kwalifikacyjnej. Rozwiązanie to ułatwi prezesowi podjęcie decyzji w sytuacjach, gdy nie będzie w stanie samodzielnie bądź w oparciu o opinię innego podmiotu ocenić przygotowania zawodowego kandydata pod kątem wymogów stawianych biegłym sądowym.
Przed objęciem funkcji biegły będzie miał obowiązek złożenia wobec prezesa przyrzeczenia. Rota przyrzeczenia powinna mieć brzmienie: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki biegłego sądowego wykonywać będę z całą sumiennością i bezstronnością".
W projekcie zostanie wprowadzony obowiązek dla organów zlecających biegłemu sporządzenie opinii zawiadamiania prezesa sądu okręgowego o każdym przypadku rażących uchybień w realizacji powierzonych obowiązków. Przed każdą kolejną kadencją prezes będzie zaś zobligowany do pozyskania wyczerpujących informacji o dotychczasowym przebiegu kadencji od podmiotów, na których zlecenie biegły wykonywał czynności.
Projekt zakłada uproszczenie procedury w przypadku ustanawiania biegłych sądowych na kolejną kadencję. Do wniosku biegli musieliby załączyć jedynie oświadczenia potwierdzające dalsze spełnianie warunków uprawniających do ustanowienia biegłym. Udokumentowania wymagałyby jedynie nowo zdobyte uprawnienia i doświadczenie.
W ustawie przewiduje się, że prezes sądu okręgowego obligatoryjnie skreśli biegłego z listy biegłych sądowych w przypadku gdy utracił on warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada albo na prośbę biegłego. Prezes będzie mógł skreślić biegłego z listy biegłych z ważnych powodów w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje obowiązki.
Projekt ustawy będzie przewidywać przyznanie uprawnienia do wydawania decyzji o wpisaniu lub skreśleniu z listy oraz zawieszeniu biegłych sądowych w pierwszej  instancji prezesom  sądów okręgowych, wskazując Ministra Sprawiedliwości jako organ wyższego stopnia.

4. Biegli ad hoc
Projektowana ustawa pozostawia możliwość powoływania do wydawania opinii tzw. biegłych ad hoc, czyli osób posiadających wiedzę specjalistyczną, ale nieustanowionych biegłymi sądowymi i niewpisanych na prowadzone przez prezesów listy. Zlecenie takim osobom sporządzenia opinii będzie dopuszczalne gdy powołanie biegłych z listy będzie niemożliwe bądź utrudnione, np. na listach nie będzie specjalistów z określonej dziedziny, czy też z uwagi na obciążenie pracą nie będą oni w stanie sporządzić opinii w rozsądnym terminie. Aksjologia projektu ustawy winna bowiem wskazywać pierwszeństwo biegłym wpisanym na listę, których kwalifikacje i doświadczenie zawodowe zostały zweryfikowane przez prezesa sądu okręgowego. Analogiczne rozwiązanie dotyczyć będzie także biegłych instytucjonalnych nie wpisanych na listę i nie wymienionych w ustawie w kręgu podmiotów uprawnionych do opiniowania.

5. Instytucje specjalistyczne
Nową regulacją, nieznaną dotychczasowym przepisom dotyczącym funkcjonowania biegłych sądowych, będzie unormowanie kwestii związanych z ustanawianiem instytucji specjalistycznych powołanych do opiniowania. Jakkolwiek obecnie obowiązujące przepisy proceduralne (art. 193 § 2 Kodeksu postępowania karnego, art. 290 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) przewidują możliwość zwrócenia się przez sąd lub organ prowadzący postępowanie karne o sporządzenie opinii do instytucji naukowej, badawczej bądź specjalistycznej, to nie ma definicji tych podmiotów oraz nie uregulowano zasad sporządzania ekspertyzy. Jednocześnie zaś zwiększa się liczba podmiotów prywatnych nie podlegających żadnej weryfikacji ani wymaganiom, które oferują swoje usługi w zakresie przygotowywania ekspertyz. Przewiduje się zatem wprowadzenie przepisów kształtujących dwie kategorie podmiotów innych niż osoby fizyczne, władnych wydawać opinie na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Pierwsza z nich będzie obejmować zbiorczo określone instytucje, np. takie jak: zakłady medycyny sądowej uczelni medycznych, policyjne laboratoria kryminalistyczne, jednostki badawcze działające w strukturze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, instytuty badawcze, rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne. Podmioty te byłyby uprawnione do sporządzania ekspertyz bez konieczności ubiegania się o wpis na listę. Drugą kategorię będą stanowić jednostki organizacyjne działające w dowolnej formie - osoby prawne bądź jednostki nieposiadające osobowości prawnej -względem których zostaną ustanowione wymogi warunkujące wpis na listę instytucji uprawnionych do opiniowania. Jako niezbędne minimalne wymogi zostaną wprowadzone posiadanie odpowiedniego potencjału kadrowego, w tym zatrudnianie (bądź pozostawanie w innym stosunku prawnym, np. zlecenia) osób spełniających kryteria pozwalające na ubieganie się o uzyskanie statusu biegłego sądowego w dziedzinie, w której zamierza opiniować instytucja, a także posiadanie, o ile to konieczne, właściwego zaplecza technicznego do wykonywania czynności związanych z przygotowywaniem ekspertyz. Spełnienie wskazanych kryteriów podlegałoby weryfikacji w toku ustanawiania instytucji specjalistycznej, analogicznie jak w przypadku kandydatów na biegłych sądowych - osób fizycznych. Prezes sądu okręgowego byłby dodatkowo władny powołać komisję (bądź indywidualnego eksperta) do oceny spełniania warunków organizacyjno-technicznych przez instytucję ubiegającą się o ustanowienie. Rola komisji (eksperta) polegałaby m.in. na wydawaniu opinii w przedmiocie zaplecza organizacyjno-technicznego instytucji, na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów bądź przeprowadzonych oględzin.
Ubieganie się przez instytucję specjalistyczną o ustanowienie na kolejną kadencję wiązałoby się z koniecznością zasięgnięcia przez prezesa sądu okręgowego informacji na temat sposobu wywiązywania się przez instytucję ze zleconych jej zadań w toku dotychczasowej kadencji.
Dodatkowo, analogicznie jak w przypadku biegłych - osób fizycznych, prezes sądu okręgowego byłby uprawniony do zawieszenia uprawnienia instytucji do wydawania opinii lub pozbawienia jej statusu instytucji specjalistycznej. W założeniach przewiduje się, że prezes sądu okręgowego obligatoryjnie skreśli instytucję specjalistyczną z listy instytucji uprawnionych do opiniowania w następujących przypadkach: na wniosek tej instytucji, w sytuacji jej likwidacji, utraty przez instytucję warunków organizacyjno-technicznych lub utraty warunków do ustanowienia biegłym przez osobę stale współpracującą w instytucją. Prezes będzie mógł skreślić instytucję specjalistyczną z listy instytucji uprawnionych do opiniowania z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje ona swoje obowiązki.

6. Inne niezbędne regulacje
Wprowadzony zostanie obowiązek ukończenia przez biegłego szkolenia z zakresu przepisów dotyczących statusu biegłego, jego praw i obowiązków w procesie oraz zasad przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Szkolenia biegłych będą organizowane przez prezesów sądów okręgowych.
Zasady prowadzenia centralnej elektronicznej listy biegłych zostaną uregulowane w odrębnej ustawie zmieniającej ustawę - prawo o ustroju sądów powszechnych, która w sposób kompleksowy będzie regulowała kwestie rejestrów informatycznych. Do czasu wprowadzenia centralnej elektronicznej listy biegłych biegli sądowi zostaną zobligowani do prowadzenia rejestrów zawierających informacje na temat wydawanych opinii.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuJerzy Kozdroń Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 06.11.2014
Rejestr zmian