Archiwalny wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów z okresu 1 września 2011 – 4 grudnia 2015

Numer projektuUD131
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

1) Potrzeba ochrony obywateli przed niekorzystnymi skutkami braku złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, brak złożenia, w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku traktuje się jako proste przyjęcie spadku z pełną odpowiedzialnością za długi spadkowe. Rozwiązanie to jest krytykowane w doktrynie, jako zbyt rygorystyczne. Podkreśla się, że w społeczeństwie panuje na ogół przekonanie, że bierność lub nieznajomość przepisów prawa spadkowego nie może prowadzić do negatywnych konsekwencji w postaci przyjęcia pełnej odpowiedzialności za długi.
2) Umożliwienie obywatelom sporządzanie wykazu inwentarza. Wykaz ten ma na celu ustalenie stanu majątku spadkowego bez narażania spadkobierców na nadmierne koszty. W świetle obowiązujących przepisów stan majątku spadkowego ustala komornik sądowy, co wiąże się z poniesieniem przez spadkobierców kosztów wyceny aktywów spadkowych z udziałem biegłych rzeczoznawców.
3) Zapewnienie ochrony wierzycieli spadkowych przed ich pokrzywdzeniem poprzez nierzetelne sporządzenie wykazu inwentarza.
4) Zmiana przepisów k.p.c. w zakresie kompetencji organów wykonujących postanowienia o zabezpieczeniu spadku i spisie inwentarza oraz upoważnienia z art. 639 k.p.c. podyktowana jest koniecznością wyłączenia możliwości powierzania wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu spadku oraz postanowienia o sporządzeniu spisu inwentarza naczelnikom urzędów skarbowych, a także dostosowania, zawartego w art. 639 k.p.c. upoważnienia do wydania przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia, do wymagań wynikających z art. 92 ust. 1 Konstytucji.
5) Niezbędne jest też przeniesienie szeregu uregulowań zawartych obecnie w rozporządzeniu w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza do k.p.c., ze względu na ich ustawowy charakter. Dotyczy to w szczególności kwestii nadzoru sądu nad organami wykonującymi czynności zabezpieczania spadku i sporządzania spisu inwentarza, w tym skargi na czynność komornika oraz przepisów o postępowaniu w przedmiocie zabezpieczenia spadku i sporządzenia spisu inwentarza, a także kosztów tych postępowań.
6) Umożliwia się pełnienie funkcji pełnomocnika procesowego przez dalszych wstępnych strony (dziadków, pradziadków). Jest to pożądane ze względów społecznych. Obecny stan rzeczy uniemożliwia bycie pełnomocnikiem strony osobom najbliższym.
7) Potrzeba zapewnienia realizacji wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

1)  Proponuje się  zmianę przepisów o odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe. Zmiana ta polegać będzie na wprowadzeniu zasady odpowiedzialności z tzw. dobrodziejstwem inwentarza (tj. do wysokości wartości aktywów spadkowych) w miejsce obowiązującej obecnie zasady odpowiedzialności nieograniczonej.
2) W projekcie przewiduje się wprowadzenie instytucji prywatnego wykazu inwentarza. Złożenie wykazu inwentarza ma być fakultatywne. Wykaz będzie składany według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. W wykazie inwentarza z należytą starannością będzie ujawniać się przedmioty majątkowe należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe. Na mocy projektu wykaz inwentarza może być złożony u notariusza, w sądzie spadku lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz. Złożenie przez spadkobiercę wykazu inwentarza ma uruchamiać ogłoszenie dokonywane przez sąd spadku. Ogłoszenie w przedmiocie złożenia wykazu inwentarza sąd będzie zamieszczał na stronie internetowej sądu spadku, na tablicy ogłoszeń sądu spadku. Ma to na celu umożliwienie wierzycielom spadkowym zapoznania się ze spisem stanu aktywów i pasywów masy spadkowej.
3) Projekt będzie zawierał rozwiązanie, zgodnie z którym jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacając niektóre długi spadkowe wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności powinien był wiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, będzie ponosił odpowiedzialność za te długi ponad wartość stanu czynnego spadku, jednakże tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe. Wprowadzona odpowiedzialność nie będzie miała zastosowanie w stosunku do spadkobiercy niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych oraz spadkobiercy, co do którego istnieje podstawa do jego ubezwłasnowolnienia.
4) Przewiduje się, że jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dochowaniu należytej staranności nie mógł dowiedzieć się o istnieniu innych długów ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi tylko do wysokości różnicy między wartością stanu czynnego spadku, a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów, które spłacił.
5) Zamierza się włączyć do Kodeksu postępowania cywilnego regulacje będącej przedmiotem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczeniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza, wydanego na podstawie upoważnienia określonego w  art. 639 k.p.c. Projekt nowelizuje ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zmiana tej ustawy polega na wprowadzeniu do niej regulacji dotyczących zasad ponoszenia kosztów sadowych związanych z wykonywaniem postanowienia o zabezpieczeniu spadku lub spisie inwentarza. De lege lata materia ta jest uregulowana w rozporządzeniu wykonawczym.
6) Proponuje się dokonać zmiany art. 87 § 1 k.p.c., umożliwiającej pełnienie funkcji pełnomocnika procesowego przez dalszych wstępnych strony (dziadkowie, pradziadkowie). 
7) Projekt wprowadza przepisy gwarantujące skuteczność realizacji w wewnętrznym porządku prawnym wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Proponowane zmiany art. 831 k.p.c., 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz 122 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r, o kosztach sądowych w sprawach cywilnych  mają na celu wyłączenie spod egzekucji, prowadzonej na rzecz Skarbu Państwa, sum przyznanych skarżącemu (dłużnikowi w postępowaniu egzekucyjnym) na mocy orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka tytułem słusznego zadośćuczynienia na podstawie art. 41 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, oraz stworzenie podstawy prawnej do umorzenia – na wniosek dłużnika – należności sądowych w przypadkach, gdy zostały one zasądzone w postępowaniu prowadzonym przeciwko lub z udziałem osoby, której skarga do ww. Trybunału została następnie uwzględniona.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMichał Królikowski Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMZREALIZOWANY - Rada Ministrów przyjęła 12 sierpnia 2014 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 13.08.2014
Rejestr zmian