Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD465
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Projekt ma na celu usprawnienie postępowania karnego, wyeliminowanie dostrzeżonych usterek i błędów legislacyjnych, które występują w ustawie procesowej oraz dostosowanie regulacji procesowych do wyzwań wynikających z rozwoju technologicznego. W szczególności chodzi o rezygnację ze zbędnego formalizmu procesowego, wprowadzenie ułatwień dla uczestników postępowania związanych z udziałem w nim, zapobieżenie obstrukcji procesowej stron i szersze zabezpieczenie interesu społecznego w postępowaniu.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Zasadniczym zamierzeniem projektodawców jest stworzenie warunków do szybszego załatwiania spraw w postępowaniu sądowym.
Wśród postulowanych rozwiązań należy wskazać przede wszystkim na ograniczenie zasady bezpośredniości na rozprawie głównej, w takim stopniu, w którym nie będzie ono mieć negatywnego wpływu na prawidłowość ustaleń faktycznych. Sąd będzie miał zatem możliwość w większym stopniu podjęcia decyzji co do tego, które dowody osobowe powinny być przeprowadzone bezpośrednio na rozprawie, a w odniesieniu do których byłoby wystarczające ujawnienie treści protokołów ich uprzedniego przesłuchania. Podobnie, jeżeli nie będzie to konieczne, sąd nie będzie miał obowiązku sprowadzenia na salę rozpraw dowodów rzeczowych. Za zupełnie zbędny formalizm uznano istniejącą aktualnie konieczność wymieniania przez sąd na rozprawie wszystkich dokumentów, które zostają zaliczone w poczet materiału dowodowego bez odczytywania - wystarczające jest, by - skoro ich zakres jest znany - zostały one uznane za dowody ujawnione na rozprawie z mocy prawa. Wskazane propozycje powinny w praktyce znacznie przyspieszyć bieg postępowania karnego, a zauważyć trzeba jednocześnie, że nie stoją w kolizji z gwarancjami procesowy mi stron.
Niezmiernie ważne znaczenie w kontekście zapewnienia prawidłowego, terminowego i niezakłóconego biegu postępowania karnego jest w ocenie projektodawców przeciwdziałanie możliwości obstrukcji procesowej oskarżonego łub jego obrońcy oraz zapobieganie zbędnemu powtarzaniu czynności dowodowych. W tym kontekście na szczególną uwagę zasługuje kwestia unikania ponownego wzywania świadków do sądu w sytuacji, gdy świadek stawił się, a po stronie sądu zaistniały przeszkody do przeprowadzenia czynności dowodowej. Proponuje się zatem, by - nawet w razie zaistnienia obiektywnej przeszkody do rozpoznania sprawy w postaci usprawiedliwionej nieobecności oskarżonego lub jego obrońcy - sąd mógł przeprowadzić w niezbędnym zakresie dowody, nie byłby zaś w takich warunkach uprawniony do dokonywania innych czynności procesowych. Jeżeli po ustaniu okresu usprawiedliwionej niemożności brania udziału w postępowaniu oskarżony lub jego obrońca wykaże, że sposób przesłuchania naruszył jej gwarancje procesowe, byłby on uprawniony do domagania się uzupełnienia tej czynności w ich obecności w stosownym zakresie.
Projekt ustawy zmierza również do zlikwidowania zbędnych formalizmów w postępowania, których istnienie samo przez się przedłuża w praktyce bieg postępowania. Chodzi przede wszystkim o wprowadzenie ujednoliconych formularzy uzasadnień wyroków sądów pierwszej i drugiej instancji. Należy zważyć na to, że prawidłowo opracowane wzory formularzy pozwolą na zawarcie w nich wszelkich wymaganych ustawą procesową treści, które są niezbędne dla wyjaśnienia powodów wydania danego wyroku, wywiedzenia środka zaskarżenia oraz oceny zasadności tego wyroku przez sąd odwoławczy. W praktyce uzasadnienia wyroków są bardzo obszerne, liczą po kilkanaście - kilkadziesiąt, a nierzadko i po kilkaset stron, a ich sporządzanie zajmuje sędziom wiele czasu. Co więcej - w razie gdy sędzia w tym samym czasie kończy więcej spraw i wpływają w nich wnioski o sporządzenie uzasadnienia wyroku - skumulowanie prac nad nimi powoduje wydłużenie postępowania w tych sprawach nieraz przez wiele tygodni.
W projekcie przewiduje się także mechanizmy przyspieszenia prowadzenia postępowań przygotowawczych, szczególnie w skomplikowanych sprawach, w których występuje wielu pokrzywdzonych. Aktualnie przepisy postępowania (arg. z art. 325h k.p.k.) wymagają przesłuchania w charakterze świadka wszystkich ujawnionych pokrzywdzonych, niezależnie od znaczenia ich zeznań dla ustaleń faktycznych. W znacznym stopniu wydłuża to postępowanie oraz powoduje konieczność zaangażowania do tej czynności funkcjonariuszy często z terenu całego kraju. Niejednokrotnie z dowodowego punktu widzenia, biorąc pod uwagę perspektywę dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, przesłuchanie pokrzywdzonych w charakterze świadków jest zbędne. W związku z tym proponuje się wprowadzenie możliwości odstąpienia od takiego przesłuchania pokrzywdzonego, którego zeznania nic miałyby istotnego znaczenia dla dokonania ustaleń faktycznych. Należy zaznaczyć, że nie spowoduje to ograniczenia praw takiego pokrzywdzonego jako strony postępowania przygotowawczego.
Kolejnym zespołem zagadnień, do którego odnosi się projekt, jest wzmocnienie pozycji pokrzywdzonego w procesie karnym. W ocenie projektodawców, należy dążyć do urealnienia zasady równości broni pomiędzy stroną bierną i czynną procesu, w szczególności wyposażenia pokrzywdzonego w instrumenty pozwalające w szerszym zakresie oddziaływać na przebieg postępowania. W ramach tej problematyki na uwagę zasługują przede wszystkim przedłużenie terminu, do którego pokrzywdzony w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek może ów wniosek cofnąć - aż do czasu zamknięcia przewodu sądowego. Skoro postępowanie w tych sprawach może być wszczynane wyłącznie na wniosek pokrzywdzonego, powinien on mieć możliwość późniejszej weryfikacji swego oświadczenia woli, tak aby proces nie toczy! się wbrew woli pokrzywdzonego, niezainteresowanego postępowaniem. Proponuje się poza tym wprowadzenie obowiązku doręczania odpisu wyroku nakazowego pokrzywdzonemu, tak by realnie umożliwić mu podjęcie decyzji, czy chce on występować w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Aktualnie, jeżeli pokrzywdzony samodzielnie nie dowiaduje się odnośnie do stanu sprawy, nie będzie miał informacji o upływie terminu prekluzyjnego do złożenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego, a tym samym nabyciu statusu strony postępowania. Projekt przewiduje także wprowadzenie sprecyzowanego terminu do przesłuchania przez sąd małoletniego pokrzywdzonego szczególnie ciężkimi przestępstwami, przede wszystkim przeciwko wolności seksualnej (art. 185a i 185b k.p.k.). Celem tej propozycji jest maksymalne zredukowanie traumatycznych przeżyć i dyskomfortu psychicznego małoletnich pokrzywdzonych.
Projekt przewiduje również ułatwienia dla uczestników postępowania o istotnym znaczeniu praktycznym, wynikającym zwłaszcza z dostosowania istniejących regulacji do aktualnych warunków uwarunkowań społecznych. W tym zakresie warto wskazać na propozycję wprowadzenia możliwości upoważnienia przez osobę niepełnosprawną, obłożnie chorą dowolnie wybranej osoby do odbioru pism na poczcie, a także powszechne umożliwienie wskazania przez każdego uczestnika procesu skrytki pocztowej do skutecznego doręczenia pism. Na uwagę zasługuje także zobowiązywanie uczestników postępowania do wskazywania swoich adresów poczty elektronicznej, co ma w zamierzeniu upowszechnić doręczanie pism, zawiadomień i wezwań tą drogą.
W ramach tendencji do wzmożenia ochrony interesu społecznego proponuje się wprowadzenie organu biorącego udział w postępowaniu o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, którego zadaniem byłoby dbanie o interesy majątkowe Skarbu Państwa w postępowaniu odszkodowawczym.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMS
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMarcin Warchoł Podsekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMS
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIV kwartał 2018 r. - ZREALIZOWANY Rada Ministrów przyjęła 19 lutego 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 18.03.2019
Rejestr zmian