Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUC151
Tytuł

Projekt ustawy o ochronie roślin przed agrofagami​

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Projektowana ustawa wprowadza do polskiego porządku prawnego przepisy:
1) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2016/2031 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie środków ochronnych przeciwko agrofagom roślin, zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 228/2013, (UE) nr 652/2014 i (UE) nr 1143/2014 oraz uchylającego dyrektywy Rady 69/464/EWG, 74/647/EWG, 93/85/EWG, 98/57/WE, 2000/29/WE, 2006/91/WE i 2007/33/WE (Dz. Urz. UE L 317 z 23.11.2016, str. 4), zwanego dalej „rozporządzeniem 2016/2031”,
2) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/ 74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/ EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych) (Dz. Urz. UE L 95 z 7.04.2017, str. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem 2017/625”.
Projektowana ustawa reguluje także sprawy z obszaru zdrowia roślin, nieobjęte regulacjami wskazanych wyżej rozporządzeń, jak np. zasady ustanawiania miejsc produkcji oraz obszarów wolnych od określonych agrofagów lub prowadzenie rejestru eksporterów. W tym zakresie projektowana ustawa realizuje postanowienia standardów międzynarodowych (Międzynarodowych Standardów w zakresie Środków Fitosanitarnych, wydanych na podstawie art. X Międzynarodowej konwencji ochrony roślin, sporządzonej w Rzymie dnia 6 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 2001 r. poz. 151, z późn. zm.) - ISPM 4  Requirements for the establishment of pest free areas - Wymagania dotyczące ustanawiania obszarów wolnych od agrofaga oraz ISPM 10 Requirements for the establishment of pest free places of production and pest free production sites - Wymagania dotyczące ustanawiania miejsc produkcji i punktów produkcji wolnych od agrofaga) lub wymagań państw trzecich, do których eksportowane są z Polski towary pochodzenia roślinnego.
Projektowana ustawa zastąpi częściowo obowiązującą ustawę z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2017 r. poz. 2138, z późn. zm.). Proponuje się bowiem, aby organizacja oraz zasady funkcjonowania Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa, określone ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin, zostały uregulowane przez odrębną ustawę o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.
Mając na uwadze, że przepisy innych ustaw zawierają odesłania do ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin, w projektowanej ustawie konieczne jest wprowadzenie zmian do ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2017 r. poz. 633, z późn. zm.), ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1044, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. poz. 646, z późn. zm.).

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Sprawy związane ze zdrowiem roślin były do tej pory regulowane na poziomie Unii Europejskiej przepisami dyrektywy Rady 2000/29/WE z dnia 8 maja 2000 r. w sprawie środków ochronnych przed wprowadzaniem do Wspólnoty organizmów szkodliwych dla roślin lub produktów roślinnych i przed ich rozprzestrzenianiem się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L 169 z 10.07.2000, str. 1, z późn, zm.). Postanowienia tej dyrektywy zostały transponowane do prawa krajowego przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin oraz przepisami wykonawczymi do tej ustawy.
Dokonana analiza wykazała, że w wielu obszarach dotychczasowe regulacje Unii Europejskiej wymagały zmiany. Dotyczyło to m.in. zasad importu do Unii Europejskiej towarów pochodzenia roślinnego. Dotychczasowe przepisy unijne należały bowiem do najbardziej liberalnych na świecie – określona była stosunkowo wąska lista towarów, których wprowadzanie na obszar Unii Europejskiej jest zabronione, jak również towarów, które w przypadku importu musiały spełniać wymagania specjalne dotyczące bezpieczeństwa fitosanitarnego oraz być zaopatrzone w świadectwo fitosanitarne. Import pozostałych towarów nie podlegał żadnym ograniczeniom. Powodowało to, że Unia Europejska pozostawała narażona na zagrożenia fitosanitarne, związane z importem „nowych” towarów, które nie były wcześniej przedmiotem importu. W przypadku takich towarów ewentualne dodatkowe środki fitosanitarne były podejmowane dopiero po kilkukrotnym stwierdzeniu porażenia ich przez organizmy kwarantannowe. W związku z powyższym rozporządzenie 2016/2031 przewiduje możliwość przyjmowania przez Komisję Europejską tymczasowych środków fitosanitarnych dotyczących wprowadzania i przemieszczania na terytorium Unii Europejskiej pochodzących z państw trzecich roślin przeznaczonych do sadzenia, w odniesieniu do których brak jest doświadczenia fitosanitarnego oraz wiedzy o zagrożeniach, jakie mogą one stanowić. Rozwiązanie to przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwa fitosanitarnego Unii Europejskiej, a zatem także Polski.
Rozporządzenie 2016/2031 rewiduje także przepisy dotyczące stref chronionych, ustanawianych na obszarze Unii Europejskiej w odniesieniu do określonych organizmów kwarantannowych. Obszary te, ze względu na to, iż są wolne od określonych organizmów szkodliwych dla roślin, podlegają szczególnej ochronie. Rozporządzenie 2016/2031 w sposób bardziej szczegółowy niż przepisy dotychczasowe, reguluje zasady ustanawiania i znoszenia stref chronionych. Ograniczy to ryzyko nieuzasadnionego utrzymywania takich stref.
Rozporządzenie 2016/2031 ujednolica ponadto zasady wydawania przez poszczególne państwa członkowskie paszportów roślin, czyli dokumentów wystawianych dla określonych roślin, produktów roślinnych lub przedmiotów przemieszczanych w obrębie Unii Europejskiej, potwierdzających, że nie stwarzają one ryzyka fitosanitarnego. Postanowienia dyrektywy 2000/29/WE, dotyczące wydawania paszportów roślin, nie były w jednakowy sposób interpretowane przez poszczególne państwa członkowskie.
Rozporządzenie 2016/2031 pozwala także na lepszą priorytetyzację celów w zakresie bezpieczeństwa fitosanitarnego Unii Europejskiej, m.in. przez określenie listy agrofagów priorytetowych.
Założeniem rozporządzenia 2016/2031 było także zapewnienie, aby przepisy z zakresu zdrowia roślin w lepszy sposób niż dotychczasowe korespondowały z przepisami dotyczącymi nasiennictwa.
Rozporządzenie 2017/625 określa natomiast wspólne ramy dla wszystkich kontroli wykonywanych w łańcuchu żywnościowym.
Podstawowe zasady nadzoru fitosanitarnego wynikające z rozporządzenia 2016/2031, opierają się jednak na postanowieniach dyrektywy 2000/29/WE, w związku z powyższym także projektowana ustawa w wielu obszarach przenosi dotychczasowe regulacje ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin.
Przede wszystkim zadania z zakresu zdrowia roślin, wykonywane będą tak jak do tej pory przez organy Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Organem, który będzie wykonywał kontrole spełnienia wymagań rozporządzenia 2016/2031, jak również kontrole występowania agrofagów, będzie wojewódzki inspektor ochrony roślin i nasiennictwa. Wojewódzki inspektor będzie także wydawał, jak do tej pory, decyzje administracyjne w przypadku stwierdzenia występowania agrofagów kwarantannowych dla Unii lub innych agrofagów podlegających obowiązkowi zwalczania (np. agrofagów objętych regulacjami art. 30 ust. 1 rozporządzenia 2016/2031). Wojewódzki inspektor będzie organem właściwym do prowadzenia urzędowego rejestru podmiotów profesjonalnych, który zastąpi rejestr przedsiębiorców, prowadzony na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin oraz wydawania świadectw fitosanitarnych eksportowych oraz świadectw fitosanitarnych reeksportowych.
Wprawdzie zgodnie z przepisami rozporządzenia 2016/2031, paszporty roślin wydawać będą głównie upoważnione do tego podmioty profesjonalne, projektowana ustawa zachowuje jednak w tym zakresie także kompetencje dla wojewódzkiego inspektora.
Z kolei Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa będzie wydawał zgody na prowadzenie prac badawczych m.in. z wykorzystaniem agrofagów kwarantannowych, agrofagów kwarantannowych dla stref chronionych oraz roślin, produktów roślinnych lub innych przedmiotów, których wprowadzanie na obszar Rzeczypospolitej Polskiej lub do stref chronionych jest zabronione. Stanowi to kontynuację uprawnień wynikających dla Głównego Inspektora z przepisów art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin.
Nowym rozwiązaniem wprowadzanym projektowaną ustawą jest możliwość wyznaczania obszarów wolnych od określonych agrofagów. Obszary takie mogą mieć znaczenie dla ułatwienia eksportu towarów do państw trzecich. Proponuje się, aby obszar wolny od określonego agrofaga ustanawiał, w drodze aktu prawa miejscowego, wojewoda, wskazując jednocześnie ograniczenia lub nakazy obowiązujące na takich obszarach w celu ograniczenia ryzyka introdukcji agrofaga, ze względu na którego obszar taki został wyznaczony.
W związku z przyjęciem w rozporządzeniu 2016/2031 nowych regulacji dotyczących stacji kwarantanny oraz miejsc zapewniających izolację, proponuje się, aby właściwym do wyznaczania takich stacji oraz miejsc był Główny Inspektor.
Rozporządzenie 2017/625 ma na celu ustanowienie zharmonizowanych ram w zakresie organizacji kontroli urzędowych oraz czynności urzędowych innych niż kontrole urzędowe w całym łańcuchu rolno-spożywczym w Unii Europejskiej, z uwzględnieniem dotychczasowych przepisów dotyczących kontroli urzędowych określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 882/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. UE L 165 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200) oraz we właściwym prawodawstwie sektorowym.
Pojęcie łańcucha rolno-spożywczego jest bardzo szerokie − obejmuje wszystkie procesy, produkty oraz działania dotyczące żywności, jej produkcji i obchodzenia się z nią, a także przepisy, które (bezpośrednio lub pośrednio, np. przez wymogi dotyczące bezpieczeństwa pasz) zapewniają jej bezpieczeństwo oraz zdatność do spożycia przez ludzi.
W związku z powyższym rozporządzenie 2017/625 objęło swoim zakresem obok prawodawstwa dotyczącego bezpieczeństwa żywności i weterynarii także obszar zdrowia roślin, do tej pory wyłączony z zakresu rozporządzenia nr 882/2004.
Rozporządzenie 2017/625 rewiduje zatem dotychczasowe prawodawstwo dotyczące kontroli urzędowych,  eliminując niedociągnięcia zidentyfikowane w jego treści i stosowaniu oraz włączając w obszar zharmonizowanych zasad dotyczących organizacji urzędowych kontroli sektor zdrowia roślin.
Rozporządzenie to określa zasady:
1) przeprowadzania kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych podejmowanych przez właściwe organy państw członkowskich;
2) finansowania kontroli urzędowych;
3) pomocy i współpracy administracyjnej między państwami członkowskimi;
4) przeprowadzania przez Komisję Europejską kontroli w państwach członkowskich i państwach trzecich;
5) przyjmowania warunków, jakim mają odpowiadać towary wprowadzane na terytorium Unii Europejskiej z państwa trzeciego;
6) ustanowienia komputerowego systemu informacyjnego mającego na celu zarządzanie informacjami i danymi w odniesieniu do kontroli urzędowych.
Mając powyższe na uwadze, projektowana ustawa zawiera regulacje pozwalające na wykonanie wynikających z rozporządzenia 2047/625 obowiązków państw członkowskich oraz ich właściwych organów w zakresie kontroli urzędowych w obszarze zdrowia roślin, w szczególności towarów importowanych z państw trzecich.
Proponuje się, aby sprawy organizacji i funkcjonowania Inspekcji, regulowane do tej pory ustawą dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin regulowała odrębna ustawa o Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.W projektowanej ustawie uwzględniono zatem wyłącznie te zadania Inspekcji, które dotyczą obszaru zdrowia roślin.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMRiRW
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuSzymon Giżyński Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMRiRW
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMIII kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-