Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów


Numer projektuUD231
Tytuł
Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

Instytuty badawcze (dalej jako „instytuty”) stanowią, obok uczelni oraz jednostek naukowych Polskiej Akademii Nauk (dalej jako „PAN”), jedną z zasadniczych części polskiej nauki. Cechą wyróżniającą instytuty jest ich nastawienie na wdrażanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych (art. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych – Dz. U. z 2016 r. poz. 371, z późn. zm.). Po 5 latach od wejścia w życie reformy systemu nauki z 2010 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dalej jako „MNiSW”) przeprowadziło kompleksową analizę funkcjonowania instytutów, która doprowadziła do następujących wniosków:

1. Funkcjonowanie 114 odrębnych instytutów, nadzorowanych przez 16 różnych ministrów, prowadzi do rozpraszania zasobów. Instytuty nie są w stanie osiągnąć efektu skali, co skutkuje niewielką liczbą dużych i wartościowych projektów, szczególnie z komponentem międzynarodowym, nieefektywną polityką zakupową, ułomną obsługą procesów komunikacji z rynkiem, zarządzania własnością intelektualną, a wreszcie komercjalizacją i transferem wiedzy do gospodarki.

2. Rozdzielenie nadzoru merytorycznego nad instytutami pomiędzy 16 różnych ministrów  negatywnie wpływa na możliwość prowadzenia jednolitej polityki rządowej w obszarze innowacyjności.

3. Znaczna część instytutów jest zupełnie nieaktywna w obszarze uzyskiwania patentów. Aż 32 instytuty (28,1% ogółu) w latach 2009-2015 nie uzyskały ani jednego patentu.

4. Przychody instytutów z realizacji usług B+R, które stanowią kluczowy aspekt ich działalności z punktu widzenia celu ustawowego, są niezadowalające. W latach 2013-2015 udział przychodów ze sprzedały usług B+R w przychodach instytutów ogółem wyniósł 7,3% (12,5% przy wyłączeniu z analizy instytutów medycznych). Jest on porównywalny z udziałem dotacji statutowej przyznawanej przez MNiSW. Alarmujące jest to, że 37 ze 114 instytutów, czyli niemal 1/3, ma wyższe przychody z wynajmu nieruchomości niż ze sprzedaży usług B+R.

5. W przychodach instytutów dominują środki publiczne, bowiem nawet ich przychody z działalności komercyjnej stanowią w istotnej części wynagrodzenie za usługi wykonywane na rzecz administracji publicznej (np. w branży zbrojeniowej). W połączeniu z relatywnie niską efektywnością wdrożeniową czyni to cały system instytutów nieefektywnym oraz zorientowanym na finansowanie publiczne.

6. Instytuty w przeważającej części nie są wystarczająco konkurencyjne na poziomie międzynarodowym. W 2015 r. 35 ze 114 instytutów nie uzyskało żadnych środków z grantów międzynarodowych, a 9 uzyskało jedynie niewielkie środki z tego źródła, rzędu kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych.

7. Obecnie funkcjonujące instytuty nie są atrakcyjnym miejscem pracy dla naukowców z zagranicy. Łącznie w grupie pracowników naukowych, badawczo-technicznych i inżynieryjno-technicznych jest ich zaledwie 55, czyli mniej niż 0,5% ogółu pracowników.

Przyjęta przez Radę Ministrów nowa strategia rządowa – Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (dalej jako „SOR”) po raz pierwszy wskazuje konkretne branże i projekty strategiczne, których realizacja jest kluczowa dla rozwoju kraju. Wskazane w SOR priorytetowe zadania mają charakter interdyscyplinarny, co warunkuje konieczność konsolidacji instytutów w celu pełnego wykorzystania ich potencjału w procesie realizacji Strategii.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

Przedstawione powyżej okoliczności wskazują na konieczność głębokiej reformy instytutów badawczych. Rekomendowane jest utworzenie Sieci Badawczej: Łukasiewicz (dalej jako „Sieć Łukasiewicz”) będącej zintegrowaną, zorientowaną na realizację wskazanych celów siecią organizacji badawczych, której działalność będzie koordynowana przez centralną jednostkę – Centrum: Łukasiewicz (dalej jako „Centrum”). Będzie to struktura dysponująca znaczną autonomią w zakresie realizacji wskazanych zadań i określonych przez Rząd RP celów. Zarówno samo Centrum, jak i instytuty wchodzące w skład Sieci Łukasiewicz będą państwowymi osobami prawnymi.

Głównym celem działalności Sieci Łukasiewicz będzie prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych szczególnie ważnych dla realizacji polityki gospodarczej, naukowej, naukowo-technicznej i innowacyjnej państwa oraz transfer wiedzy i wdrażanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych do gospodarki. Centrum oraz instytuty skupione w Sieci Łukasiewicz nie będą jednostkami naukowymi. Będą to podmioty mające status organizacji badawczych w rozumieniu przepisów o finansowaniu nauki oraz pomocy publicznej, co oznacza że będą jednak mogły pozyskiwać konkursowe, publiczne środki z agencji wykonawczych MNiSW na projekty badawcze. Istotne jest, że w celu utrzymania obecnego poziomu elastyczności zarządzania procesami komercjalizacji i transferu wiedzy do gospodarki, zarówno Centrum, jak i instytuty skupione w Sieci Łukasiewicz nie będą jednostkami sektora finansów publicznych.

Sieć Łukasiewicz ma stanowić efektywne zaplecze technologiczne i intelektualne administracji publicznej oraz być efektywnym pomostem między nauką a gospodarką. Jej utworzenie zapewni efekty synergii płynące z koordynacji tematyk badawczych oraz skupiania wiedzy i zasobów w ramach tych samych obszarów tematycznych wynikających z obszarów strategicznych SOR. Pozwoli to uniknąć powielania tematyk badawczych realizowanych przez poszczególne instytuty. Dzięki osiągnięciu efektu skali możliwe będzie także realizowanie bardziej skomplikowanych i wymagających większych nakładów projektów badawczych, także międzynarodowych. Dzięki współpracy z uczelniami instytuty wchodzące w skład Sieci Łukasiewicz będą miały także możliwość oddziaływania na realizację procesu kształcenia kadr dla gospodarki. Funkcjonowanie Sieci Łukasiewicz z silną rolą koordynującą Centrum zapewni możliwość efektywnego nadzoru nad działalnością połączonych w ramach sieci instytutów.

Centrum oraz instytuty Sieci Łukasiewicz będą realizować projekty badawcze obejmujące badania stosowane, badania przemysłowe i prace rozwojowe, a w uzasadnionych przypadkach także badania podstawowe, w tym w ramach współpracy międzynarodowej. Będą one także świadczyć usługi badawcze na rzecz przedsiębiorców oraz podmiotów zewnętrznych.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektuMNiSW
MRiF
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuPiotr Dardziński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Jadwiga Emilewicz Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rozwoju
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RMMNiSW
Planowany termin przyjęcia projektu przez RM
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji 1 sierpnia 2017, 08:42
Rejestr zmian