Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów

Numer projektuUD464
Tytuł

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw POPRZEDNI TYTUŁ: Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Rodzaj dokumentuprojekty ustaw
Informacje o przyczynach i potrzebie wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie

1) Obecnie problematyka funkcjonowania tzw. podziemnych tras turystycznych jest uregulowana w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2126, z późn. zm.), zwanej dalej „P.g.g.” oraz rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 23 listopada 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1118). Przepisy prawne nie są jednoznaczne i czytelne, a niekiedy są nazbyt rygorystyczne w stosunku do warunków i zagrożeń, jakie w rzeczywistości w nich występują. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 P.g.g. przepisy ustawy, z wyjątkiem działu III (Koncesje), stosuje się odpowiednio do robót prowadzonych w wyrobiskach zlikwidowanych podziemnych zakładów górniczych w celach innych niż określone ustawą, w szczególności turystycznych, leczniczych i rekreacyjnych. Na podstawie art. 21 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1133), podmioty, które w dniu wejścia w życie ustawy wykonywały działalność określoną w art. 2 ust. 1 pkt 2 P.g.g. zostały zobowiązane do dostosowania jej do wymagań określonych w P.g.g., w tym do zawarcia umowy o ustanowienie użytkowania górniczego, w terminie do 1 stycznia 2019 r. W związku z tym, niezbędne jest podjęcie prac legislacyjnych, prowadzących nie tylko do zwiększenia efektywności funkcjonowania tego typu obiektów, ale także do uchronienia niektórych z nich przed likwidacją wobec konieczności dostosowania do zbyt rygorystycznych obowiązków w stosunku do rzeczywistych potrzeb. Ponadto, w obliczu procesu likwidacji mało efektywnych kopalń (głównie węgla kamiennego) czy innych zakładów górniczych, zaproponowane zmiany mogą w wielu przypadkach umożliwić łagodne przejście takich likwidowanych kopalń z funkcji przemysłowej do funkcji turystycznej, co wprost umożliwi łagodzenie napięć społecznych, wynikających z utraty miejsc pracy w likwidowanych zakładach górniczych poprzez zatrudnianie ich do obsługi w nowopowstałych podziemnych trasach turystycznych.
2) Niezależnie od powyższego konieczne jest skorygowanie niektórych przepisów P.g.g. dotyczących kwalifikacji geologicznych.
3) Wobec olbrzymiego procederu nielegalnego wydobycia bursztynu, rokrocznie Skarb Państwa traci znaczące wpływy dla sektora finansów publicznych, w tym również dla NFOŚiGW oraz jednostek samorządu terytorialnego. Brak odpowiednich kar powoduje, że zyski będące rezultatem tej nielegalnej działalności, przy obecnych cenach bursztynu sprawiają, że opłacalnym stało się ponoszenie ryzyka związanego z otrzymaniem kary za to, w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy. Ponadto, cały czas utrzymuje się niezrozumiała praktyka organów administracji geologicznej na szczeblu marszałkowskim i starościańskim (w szczególności Marszałka Województwa Pomorskiego), które zatwierdzają projekty robót geologicznych na poszukiwanie i rozpoznawanie złóż bursztynu (quasi koncesje na poszukiwanie i rozpoznawanie), prowadzące de facto do ich wyeksploatowania, a nie jak to powinno być do ich udokumentowania.
W związku ze skrajnie niską stawką opłaty eksploatacyjnej, która w żaden sposób nie przystaje do wartości tej kopaliny, istnieje potrzeba adekwatnego podwyższenia tej stawki w stosunku do rynkowych cen bursztynu.
Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, iż co do zasady aktualne wymogi prawa, łącznie z poziomem opłat dla legalnego prowadzenia działalności, polegającej na wydobywaniu bursztynu są niezwykle sprzyjające dla przedsiębiorców, a mimo to kwitnie i coraz bardziej rozpowszechnia się proceder nielegalnej eksploatacji. Skoro zatem minimalne wymagania i minimalny poziom opłat nie zachęciły przedsiębiorców do legalnego prowadzenia działalności, należy podjąć działania, które przyczynią się do zmniejszenia skali tego procederu.
4) Ponadto, pojawiają się różnice interpretacyjne w stosunku do obowiązujących przepisów dotyczących dowodów, które mają potwierdzić, że wnioskodawca ubiega się o prawo do nieruchomości w obrębie której chce prowadzić działalność polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż. Organ koncesyjny poddawany jest presji mającej na celu odstępowanie od zasad weryfikacji dowodów załączonych do wniosków koncesyjnych, dotyczy to w szczególności wniosków o przedłużenie koncesji na eksploatację węglowodorów. Zatem istnieje potrzeba doprecyzowania tych zasad, tak aby nie zagrażało to procesowi przedłużania koncesji wydobywczych i eliminowało ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego kraju.
5) Wątpliwości budzi w istniejącym stanie prawnym możliwość udzielenia koncesji na wydobywanie kopalin określonej w specustawie dotyczącej przekopu Mierzei Wiślanej, ze względu na wcześniejszą kategorię udokumentowanego złoża. Z uwagi na charakter prac budowlanych przy budowie przekopu Mierzei Wiślanej zasadne jest uproszczenie procesu zmierzającego do wydobycia kopaliny występującej w miejscu planowanych prac.
6) Konieczne jest także doprecyzowanie rozwiązań dla przedłużenia kończących się aktualnie koncesji wydobywczych dla węgla kamiennego i brunatnego oraz siarki, przewidzianych w ustawie z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1563), których kontynuacja jest niezbędna dla ciągłości wydobycia i bezpieczeństwa surowcowego i energetycznego kraju.
7) Istnieje również potrzeba wdrożenia zalecenia kontroli NIK-u dotyczącego finansowania państwowej służby geologicznej.

Istota rozwiązań ujętych w projekcie

1) Proponowane rozwiązanie polega na przyjęciu regulacji prawnych, z których wynika, że działalność w podziemnej trasie turystycznej stanowi odrębny rodzaj działalności regulowanej ustawą, co znalazłoby odzwierciedlenie przede wszystkim w:
- art. 1 P.g.g. poprzez wskazanie przedmiotu regulacji ustawowej,
- art. 6 P.g.g. poprzez wprowadzenie definicji legalnej pojęcia „podziemna trasa turystyczna”,
- nowym rozdziale VIa P.g.g. zatytułowanym „Podziemne trasy turystyczne”.
Dzięki takiemu rozwiązaniu stosowanie restrykcyjnych wymogów wynikających z P.g.g. i przepisów wykonawczych do ustawy związanych z funkcjonowaniem zakładów górniczych zostanie ograniczone jedynie do sytuacji, w której funkcjonowanie trasy wiąże się ze ściśle górniczymi działaniami, zaś wszelkie obiekty, które nie prowadzą tego typu działań, zostaną zwolnione z konieczności dostosowania ich do tych wymogów. Przewiduje się także wprowadzenie w P.g.g. oraz w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 i z 2018 r. poz. 10) zmian wynikowych i porządkujących związanych z dodaniem nowego rozdziału VIa P.g.g., w tym m. in. przepisów dotyczących kontroli działalności w podziemnej trasie turystycznej oraz sankcji.
2|) Rozwiązania zaproponowane w obszarze uprawień i kwalifikacji geologicznych mają charakter porządkujący. Usuwają one wątpliwości interpretacyjne związane z kwalifikacjami w zawodzie geologa (dotyczące prac w zakresie posadawiania obiektów budowalnych w granicach obszarów morskich RP) i odesłanie do przepisu nieistniejącego (tj. art. 69 ust. 1 pkt 1 lit. a P.g.g.), a także umożliwią sprawną organizację egzaminów.
3) Projekt rozszerza katalog złóż kopalin objętych własnością górniczą, przysługującą Skarbowi Państwa, o których mowa w art. 10 ust. 1 P.g.g., poprzez włączenie do niego bursztynu. Zaproponowane zmiany pozwolą na przeniesienie obowiązków związanych z wydawaniem koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie bursztynu na Ministra Środowiska, co spowoduje zaprzestanie opisanych wcześniej niezrozumiałych praktyk przez terenowe organy administracji geologicznej, przyczyniających się do nielegalnej eksploatacji bursztyn. Co więcej, dodanie bursztynu do katalogu kopalin objętych własnością górniczą, umożliwi osiągnięcie dodatkowych wpływów z tytułu zawieranych umów o ustanowienie użytkowania górniczego.
Ponadto, projekt przewiduje szereg sankcji zarówno o charakterze karnym, jak i administracyjnym, mających na celu eliminację nielegalnej eksploatacji bursztynu.
Jednocześnie w związku ze skrajnie niską stawką opłaty eksploatacyjnej, która w żaden sposób nie przystaje do wartości tej kopaliny, podwyższono stawkę w sposób adekwatny do aktualnych cen na rynku, co zwiększy dochody gmin i NFOŚiGW.
4) Przepisy projektu doprecyzowują również przepisy koncesyjne, głownie dotyczące jakie dowody powinno się dołączać do wniosku koncesyjnego. Z uwagi na zachowanie ciągłości wydobycia i w trosce o bezpieczeństwo energetyczne kraju, wydaje się istotne umożliwienie przedłużenia wygasających koncesji na wydobycie węglowodorów, akceptując, zgodnie z sugestią przemysłu, jedynie oświadczenie przedsiębiorcy, że ubiega się on o prawo do nieruchomości niezbędnej mu do kontynuowania działalności wydobywczej. Natomiast w przypadku wszystkich nowych koncesji (wszystkie kopaliny, zarówno dla podmiotów krajowych i zagranicznych) ważne jest przyjęcie rozwiązania, w którym organ koncesyjny otrzyma dowody (bardziej wiarygodne niż tylko oświadczenie przedsiębiorcy), że właściciel nieruchomości posiada wiedzę, iż przedsiębiorca ubiega się o prawo do jego nieruchomości, w granicach której ma być wykonywana zamierzona działalność koncesyjna.
Ponadto redukowana jest ilość egzemplarzy wniosku o przeprowadzenie postępowania kwalifikacyjnego i stosownego powiadomienia w przypadku zmiany wymaganych danych oraz doprecyzowane są przepisy dotyczące koncesji na podziemne bezzbiornikowe magazynowanie substancji i na podziemne składowanie odpadów, tak aby zachować kolejność prowadzonych działalności najpierw wydobycie a następnie po tym magazynowanie lub składowanie odpadów.
5) Z uwagi na charakter prac budowlanych przy budowie przekopu Mierzei Wiślanej projekt przewiduje, iż wydobycie kopaliny występującej w miejscu planowanych prac będzie możliwe na podstawie koncesji, która będzie udzielana niezależnie od kategorii rozpoznania złoża kopaliny udokumentowanego w zatwierdzonej dokumentacji geologicznej. Takie rozwiązanie uprości i przyspieszy udzielenie koncesji na wydobywanie kopaliny pozyskiwanej w toku tych prac.
6) Zmodyfikowania wymaga ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1563) tak aby odnosiła się ona także do jednokrotnego wydłużenia terminu obowiązywania koncesji na wydobywanie siarki rodzimej wydobywanej metodą otworową, co było zamiarem prawodawcy. których kontynuacja jest niezbędna dla ciągłości wydobycia i bezpieczeństwa energetycznego kraju. Ponadto, zaproponowana zmiana przeciwdziała możliwości blokowania przez organizacje środowiskowe przedłużenia istniejących koncesji wydobywczych tak, aby nie narażać procesu przedłużenia koncesji na ryzyko niepowodzenia, a tym samym niwelować ryzyko zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego kraju.
7) Zmiany wymaga także regulacja odnosząca się do finansowania państwowej służby geologicznej, która wdraża zalecenia kontroli NIK-u.

Organ odpowiedzialny za opracowanie projektu
Osoba odpowiedzialna za opracowanie projektuMariusz Orion Jędrysek Sekretarz Stanu
Organ odpowiedzialny za przedłożenie projektu RM
Planowany termin przyjęcia projektu przez RMII kwartał 2019 r.
Informacja o rezygnacji z prac nad projektem (z podaniem przyczyny)-
Data modyfikacji : 18.04.2019
Rejestr zmian