Służba Cywilna

Nowa ustawa o służbie cywilnej -
najważniejsze zmiany w administracji rządowej


Z dniem 24 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Uchyliła ona ustawę z 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej oraz ustawę z 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany w administracji rządowej, które wprowadziła nowa ustawa o służbie cywilnej.

1. Ujednolicenie ustawodawstwa regulującego zagadnienia kadrowe w administracji rządowej

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej przywróciła stan sprzed 27 października 2006 r. (tj. sprzed wejścia w życie obu wyżej wymienionych ustaw), kiedy w administracji rządowej wyraźnie odróżniane były dwa poziomy stanowisk - poziom polityczny, obejmujący kierownicze stanowiska państwowe (ministrów, sekretarzy i podsekretarzy stanu, wojewodów i wicewojewodów), a także członków tzw. gabinetów politycznych, oraz poziom służby cywilnej, obejmujący tzw. stanowiska urzędnicze różnych szczebli w około 2300 urzędach administracji rządowej, działających na terenie całego kraju.

Przywrócenie opisanego wyżej stanu rzeczy zakończyło ponaddwuletni okres istnienia trzeciego, niejako pośredniego poziomu stanowisk, a mianowicie tzw. wysokich stanowisk państwowych, do których zaliczane były m.in. stanowiska kierowników urzędów centralnych i ich zastępców, prezesów agencji państwowych i państwowych funduszy celowych oraz ich zastępców, dyrektorów generalnych ministerstw, urzędów centralnych i urzędów wojewódzkich, dyrektorów i zastępców dyrektorów departamentów w ministerstwach i urzędach centralnych oraz dyrektorów i zastępców dyrektorów wydziałów w urzędach wojewódzkich, a także wojewódzkich lekarzy weterynarii i ich zastępców.

Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej większość wysokich stanowisk państwowych (stanowiska dyrektorskie w urzędach administracji rządowej oraz stanowiska wojewódzkich lekarzy weterynarii i ich zastępców) została ponownie włączona do systemu służby cywilnej jako tzw. wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Likwidacji uległ państwowy zasób kadrowy (PZK), do którego przynależność była ustawowym warunkiem objęcia wysokiego stanowiska państwowego. Jednakże ci członkowie PZK, którzy weszli do niego dzięki zdaniu egzaminu lub wygraniu konkursu na wysokie stanowisko państwowe, bądź też w latach 2007-2009 przeszli postępowanie kwalifikacyjne w służbie cywilnej z wynikiem uprawniającym do mianowania, przez okres 10 lat zwolnieni będą z obowiązku poddania się sprawdzianowi kompetencji kierowniczych w przypadku ubiegania się o wyższe stanowisko w służbie cywilnej.

2. Zmiany w organizacji służby cywilnej

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej przywróciła centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach służby cywilnej - Szefa Służby Cywilnej. Merytoryczną oraz organizacyjno-logistyczną obsługę tego organu zapewnia Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Szefa Służby Cywilnej powołuje Prezes Rady Ministrów, po zasięgnięciu opinii Rady Służby Cywilnej. Kandydat do objęcia funkcji Szefa Służby Cywilnej musi być urzędnikiem służby cywilnej, obywatelem polskim korzystającym z pełni praw publicznych, niekaranym za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, cieszącym się nieposzlakowaną opinią. Musi legitymować się tytułem magistra lub równorzędnym, znać co najmniej jeden język obcy spośród języków roboczych Unii Europejskiej oraz mieć co najmniej pięcioletnie doświadczenie na stanowisku kierowniczym w administracji rządowej lub co najmniej siedmioletnie na stanowisku kierowniczym w sektorze finansów publicznych. Ponadto nie może być karany zakazem zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, a także należeć do jakiejkolwiek partii politycznej w okresie ostatnich 5 lat.

W miejsce Rady Służby Publicznej ustanowiona została Rada Służby Cywilnej. Jest ona organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów, liczącym 15 członków. Ośmiu z nich Premier powołuje spośród osób, których wiedza, doświadczenie i autorytet dają rękojmię prawidłowego wykonywania zadań Rady, zaś siedmiu - na wniosek klubów parlamentarnych, spośród posłów, senatorów lub osób niebędących parlamentarzystami.

W ministerstwach, urzędach centralnych oraz urzędach wojewódzkich stanowisko dyrektora generalnego urzędu jest najwyższym w hierarchii urzędu stanowiskiem w korpusie służby cywilnej. W tych urzędach, w których stanowiska dyrektorów generalnych nie są utworzone, ich zadania wykonują kierownicy urzędów. Szczegółowe zasady współpracy Szefa Służby Cywilnej z dyrektorami generalnymi urzędów określa zarządzenie Szefa Służby Cywilnej.

3. Nabór do służby cywilnej

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej wprowadziła pewne zmiany w zakresie naboru do służby cywilnej w stosunku do poprzednio obowiązującej ustawy. Najistotniejsza zmiana dotyczy możliwości zatrudniania osób nieposiadających obywatelstwa polskiego - obywateli państw Unii Europejskiej oraz innych państw, których obywatele mają prawo zatrudnienia na terenie RP. Nie mogą oni jednak zajmować stanowisk związanych z bezpośrednim lub pośrednim wykonywaniem władzy publicznej ani ochroną generalnych interesów państwa. Pewnemu wzmocnieniu uległa zasada jawności, otwartości i konkurencyjności naboru, bowiem do poprzednio obowiązujących sposobów upowszechniania informacji o wolnych stanowiskach pracy (ogłoszenie w siedzibie urzędu i w BIP KPRM) dodany został trzeci - ogłoszenie na stronie podmiotowej BIP urzędu, który poszukuje pracowników. Utrzymana została zasada, że informacja o przebiegu naboru jest informacją publiczną, ale wprowadzono pewne modyfikacje dotyczące sposobu jej upowszechniania. Poprzednio upowszechnieniu w BIP KPRM podlegało ogłoszenie o wakacie oraz lista kandydatów spełniających wymogi formalne, natomiast informacja o wyniku naboru była udostępniana na wniosek. Nowa ustawa stanowi, że w BIP (KPRM oraz urzędu prowadzącego nabór) publikowane jest ogłoszenie o wakacie oraz informacja o wyniku naboru, zaś lista kandydatów spełniających wymogi formalne udostępniana jest na wniosek. W przypadku zatrudnienia na zastępstwo minimalny termin do składania dokumentów skrócono do 5 dni.

Nowelizacja ustawy wprowadzona przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 201, poz. 1183) stwarza możliwości zwiększenia zatrudnienia osób niepełnosprawnych w służbie cywilnej. zachowując zasadniczy charakter otwartego i konkurencyjnego naboru, określa warunki, których spełnienie pozwala osobie niepełnosprawnej na skorzystanie z pierwszeństwa w zatrudnieniu. W przypadku, gdy w urzędzie wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia o naborze, jest niższy niż 6%, pierwszeństwo w zatrudnieniu przysługuje osobie niepełnosprawnej, o ile znajduje się ona w gronie nie więcej niż pięciu albo dwóch (w przypadku wyższych stanowisk w s.c.) najlepszych kandydatów, spełniających wymagania niezbędne oraz w największym stopniu spełniających wymagania dodatkowe / pożądane. Warunkiem skorzystania z pierwszeństwa w zatrudnieniu jest złożenie przez osobę niepełnosprawną wraz z ofertą dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność.

Z osobą po raz pierwszy podejmującą pracę w służbie cywilnej zawierana jest umowa o pracę na czas określony 12 miesięcy, z możliwością rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem (od zasady tej istnieją wszakże określone w ustawie odstępstwa). Osoby podejmujące po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej są kierowane do odbycia służby przygotowawczej, która trwa nie dłużej niż 4 miesiące i kończy się egzaminem. W pewnych przypadkach dyrektor generalny może zwolnić pracownika z obowiązku odbycia służby przygotowawczej, ale nie oznacza to zwolnienia z egzaminu kończącego tę służbę. 

4. Pierwsza ocena w służbie cywilnej

Osoba zatrudniona po raz pierwszy w służbie cywilnej na podstawie umowy o pracę na czas określony podlega tzw. pierwszej ocenie w służbie cywilnej. Ocena ta dokonywana jest nie wcześniej niż po upływie 8 miesięcy od nawiązania stosunku pracy i nie później niż miesiąc przed upływem okresu, na który zawarta została umowa. Dokonując pierwszej oceny pracownika służby cywilnej, uwzględnia się jego postawę, zaangażowanie, postępy w pracy, relacje ze współpracownikami i terminowość wykonywania zadań, a także wynik egzaminu ze służby przygotowawczej oraz sporządzone przez ocenianego pracownika sprawozdanie dotyczące zadań realizowanych przez niego w trakcie przepracowanego okresu.

W przypadku przyznania oceny pozytywnej kierownik komórki organizacyjnej, w której zatrudniony jest oceniany pracownik, wnioskuje do dyrektora generalnego urzędu o zawarcie umowy o pracę na czas nieokreślony, zaś w przypadku oceny negatywnej - o niezawieranie takiej umowy albo o rozwiązanie umowy o pracę na czas określony.

5. Postępowanie kwalifikacyjne i mianowanie w służbie cywilnej

Warunki ubiegania się o mianowanie w służbie cywilnej po wejściu w życie ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej - w porównaniu ze stanem obecnym - uległy zmianie tylko w niewielkim stopniu. Rozszerzona została lista języków obcych, których udokumentowana znajomość na określonym poziomie dopuszcza do udziału w postępowaniu kwalifikacyjnym. Oprócz wcześniej honorowanych języków roboczych Unii Europejskiej kandydat na urzędnika służby cywilnej może obecnie legitymować się znajomością języka arabskiego, białoruskiego, chińskiego, islandzkiego, japońskiego, norweskiego, rosyjskiego lub ukraińskiego. W toku postępowania kwalifikacyjnego, przeprowadzanego przez Krajową Szkołę Administracji Publicznej, sprawdzana jest (w odrębnych częściach sprawdzianu) wiedza oraz umiejętności niezbędne do wypełniania zadań służby cywilnej (poprzednio weryfikowana była wiedza, umiejętności i predyspozycje kierownicze kandydatów). Przepisy nowej ustawy o służbie cywilnej dotyczące postępowania kwalifikacyjnego weszły w życie 1 stycznia 2010 r.

Pracowników służby cywilnej, którzy ukończyli postępowanie kwalifikacyjne z wynikiem pozytywnym i z miejscem uprawniającym do mianowania oraz absolwentów Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, którzy złożyli wnioski o mianowanie, Szef Służby Cywilnej mianuje na urzędników służby cywilnej.

6. Obsadzanie wyższych stanowisk w służbie cywilnej

Ponad 1500 wysokich stanowisk państwowych (w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o państwowym zasobie kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych) z dniem 24 marca 2009 r. zostało włączonych do systemu służby cywilnej jako tzw. wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Są to następujące stanowiska: dyrektor generalny urzędu, dyrektor i zastępca dyrektora departamentu lub komórki równorzędnej w KPRM, ministerstwie i urzędzie centralnym, dyrektor i zastępca dyrektora wydziału lub komórki równorzędnej w urzędzie wojewódzkim, wojewódzki lekarz weterynarii i jego zastępca, a także kierujący komórką organizacyjną (i jego zastępca) w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz w Biurze Nasiennictwa Leśnego.

O wyższe stanowisko w służbie cywilnej może ubiegać się osoba, która posiada tytuł magistra lub równorzędny, nie była karana zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi oraz posiada kompetencje kierownicze. Kandydat na stanowisko dyrektora generalnego urzędu musi ponadto legitymować się co najmniej sześcioletnim stażem pracy, w tym co najmniej trzyletnim na stanowiskach kierowniczych w jednostkach sektora finansów publicznych, zaś kandydat na inne wyższe stanowisko w służbie cywilnej - co najmniej trzyletnim stażem pracy, w tym co najmniej rocznym na stanowiskach kierowniczych lub co najmniej dwuletnim na stanowiskach samodzielnych w jednostkach sektora finansów publicznych. Ponadto kandydat na wyższe stanowisko musi spełniać wymogi wynikające z opisu tego stanowiska pracy oraz z odrębnych przepisów prawa.

Wyższe stanowiska w służbie cywilnej obsadzane są w trybie otwartego i konkurencyjnego naboru. W przypadku obsadzania stanowisk zastępców dyrektorów departamentów w KPRM, ministerstwach i urzędach centralnych, zastępców dyrektorów wydziałów w urzędach wojewódzkich, zastępców wojewódzkich lekarzy weterynarii, a także zastępców kierowników komórek organizacyjnych w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz w Biurze Nasiennictwa Leśnego możliwe jest odstąpienie od przeprowadzania otwartego naboru i przeniesienie na takie stanowisko członka korpusu służby cywilnej, który spełnia wymagania na to stanowisko, a zarazem uzyskał ostatnią ocenę okresową na jednym z dwóch najwyższych poziomów przewidzianych w skali ocen.

Ogłoszenie o konkursie na wyższe stanowisko w służbie cywilnej jest publikowane w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu, na jego podmiotowej stronie BIP oraz w BIP KPRM. Konkurs prowadzony jest przez zespół złożony z członków korpusu służby cywilnej, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię wyłonienia najlepszych kandydatów. W przypadku obsadzania stanowiska dyrektora generalnego urzędu lub wojewódzkiego lekarza weterynarii zespół musi liczyć co najmniej 5 osób, zaś w przypadku pozostałych wyższych stanowisk - co najmniej 3 osoby. Zespoły konkursowe powoływane są przez: Szefa Służby Cywilnej (w przypadku konkursów na dyrektorów generalnych urzędów), przez dyrektorów generalnych (w przypadku konkursów na dyrektorów i zastępców dyrektorów departamentów w KPRM, ministerstwach i urzędach centralnych oraz konkursów na dyrektorów i zastępców dyrektorów w urzędach wojewódzkich), przez Głównego Lekarza Weterynarii (w przypadku konkursów na wojewódzkich lekarzy weterynarii i ich zastępców), bądź przez Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub Dyrektora Biura Nasiennictwa Leśnego (w przypadku konkursów na kierowników komórek organizacyjnych w tych instytucjach i ich zastępców).

Po przeprowadzeniu konkursu zespół wskazuje nie więcej niż 2 najlepszych kandydatów, których przedstawia - w zależności od obsadzanego stanowiska - Szefowi KPRM, właściwemu ministrowi, kierownikowi urzędu centralnego, wojewodzie, dyrektorowi generalnemu urzędu, Głównemu Lekarzowi Weterynarii, Prezesowi Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub Dyrektorowi Biura Nasiennictwa Leśnego.

Osobom zajmującym wyższe stanowiska w służbie cywilnej nie wolno pełnić funkcji w związkach zawodowych. Nie wolno im również tworzyć partii politycznych ani do nich należeć. Osoby te nie mogą też podejmować dodatkowych zajęć zarobkowych bez pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu, w którym są zatrudnione (dyrektorom generalnym takiej zgody udziela Szef Służby Cywilnej, po zapoznaniu się z pisemną opinią kierownika danego urzędu).

7. Oceny okresowe członków korpusu służby cywilnej

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej wprowadziła obowiązkowe oceny okresowe dla wszystkich członków korpusu służby cywilnej, a nie tylko - jak ustawa poprzednio obowiązująca - dla urzędników służby cywilnej. Ocena okresowa dotyczy wykonywania obowiązków służbowych wynikających z opisu stanowiska pracy. Sporządzana ma być co 24 miesiące. Ocena powinna zawierać wnioski dotyczące indywidualnego programu rozwoju zawodowego członka korpusu służby cywilnej. Warunki i sposób przeprowadzania ocen okresowych określone są rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów. Urzędnik służby cywilnej, który otrzymał dwie kolejne, następujące po sobie oceny okresowe na jednym z dwóch najwyższych poziomów przewidzianych w skali ocen, obligatoryjnie otrzymuje kolejny stopień służbowy w terminie 30 dni od dnia zapoznania się z oceną.

8. Szkolenia i rozwój w służbie cywilnej

Zgodnie z przepisami nowej ustawy o służbie cywilnej bezpośredni przełożeni ustalają wszystkim członkom korpusu służby cywilnej (z wyjątkiem dyrektorów generalnych) indywidualny program rozwoju zawodowego, stanowiący podstawę kierowania ich na szkolenia. Program musi uwzględniać zwłaszcza wnioski zawarte w ocenie okresowej, planowaną ścieżkę awansu stanowiskowego i finansowego członka korpusu służby cywilnej, plany i możliwości jego rozwoju zawodowego oraz potrzeby i możliwości urzędu w zakresie zatrudnienia.

9. Strategia zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej oraz inne dokumenty strategiczne i programowe

Nowa ustawa o służbie cywilnej nakłada na Szefa Służby Cywilnej obowiązek opracowania i wdrożenia strategii zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej.  Ma ona zawierać diagnozę służby cywilnej, określenie celów strategicznych, określenie systemu realizacji oraz określenie ram finansowych. Elementy te stanowią tzw. korpus ustawowy strategii zarządzania zasobami ludzkimi. Jednakże oprócz tych czterech niezbędnych elementów strategia powinna zawierać również inne, do których zaliczyć należy wskazanie wizji i misji służby cywilnej oraz określenie obszarów wdrożenia strategii.

Misją służby cywilnej jest zapewnienie zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa oraz ciągłości funkcjonowania jego instytucji, niezależnie od bieżącej sytuacji politycznej i zmian rządów. Zasada profesjonalizmu oznacza między innymi, że praca w służbie cywilnej nie jest przejściowym zajęciem wykonywanym przez osoby dobrane wedle bliżej nieokreślonych kryteriów, lecz stałym źródłem utrzymania pracowników zatrudnionych w oparciu o jasne, merytoryczne kryteria, dysponujących wiedzą i umiejętnościami zapewniającymi prawidłowe wykonywanie obowiązków służbowych. Zasada rzetelności oznacza wykonywanie tych obowiązków kompetentnie, sprawnie, terminowo i w sposób ekonomicznie racjonalny. Bezstronność działania członków korpusu służby cywilnej polega na równym traktowaniu wszystkich podmiotów, których dotyczą podejmowane przez nich czynności (wydawane decyzje, postanowienia, udzielane zamówienia publiczne itd.), zaś neutralność polityczna - na niepodleganiu wpływom partii politycznych, organizacji społecznych, związków zawodowych oraz nieformalnych grup nacisku (lobbies) podczas wykonywania obowiązków służbowych, a co za tym idzie - kierowaniu się wyłącznie normami prawa i standardami interesu publicznego.

Główne obszary wdrożenia strategii zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej zostaną określone w oparciu o diagnozę służby cywilnej. Już teraz można jednak do nich zaliczyć następujące procedury: rekrutacji, ocen pracowniczych, rozwoju kariery oraz rozwoju umiejętności menedżerskich.

Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej nakłada również na Szefa Służby Cywilnej obowiązek określenia standardów zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej.

Po raz pierwszy od czasu przywrócenia w Polsce służby cywilnej ustawodawca zobowiązał Prezesa Rady Ministrów do wydania zarządzenia zawierającego wytyczne w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz określającego zasady etyki korpusu służby cywilnej. Zastąpi ono pochodzący z 2002 roku Kodeks Etyki Służby Cywilnej.

W celu realizacji strategii zarządzania zasobami ludzkimi oraz wdrożenia wspomnianych wyżej standardów, wytycznych i zasad utworzona została w budżecie państwa rezerwa celowa na modernizację służby cywilnej. Środkami z tej rezerwy dysponuje - na wniosek Szefa Służby Cywilnej - Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Warunki przyznawania urzędom dofinansowania na realizację powyższych zadań zostaną określone przez Szefa Służby Cywilnej w formie zarządzenia.

Data publikacji : 25 marca 2008, 00:00

Data modyfikacji : 21 grudnia 2011, 10:37
Rejestr zmianStarsze wersje dokumentu
Autor: Departament Służby Cywilnej KPRM

Osoba publikująca: Beata Żmijewska
Centrum Informacyjne Rządu

liczba wejść: 695696